كثيرا » وچگونه ممكن است حكمت يا خيرى را كه خداوند وهّاب بكثير توصيف كرده ، فاقد معرفة اللّه يا عرفان حقيقي باشد ؟ ! .
بنابراين ، حكمت ، هم بمعنى علم اكتسابى از معلّم وأستاذ آن ، وهم بمفهوم خير كثيرى كه از جانب خداوند وهّاب بشخص مورد ارادهء حضرت حقتعالى اعطاء ميشود ، علم وموهبتى بس بزرگ بوده وبا داشتن آن ميتوان در كلّ عالم وموجودات وممكنات امرى وخلقي بتحقيق وبررسى ژرف ودقيق پرداخت ؛ ودر الهيّات بمعناى أخصّ در ذات وصفات وأسماء وافعال وآثار الهى وارد بحث وتعمّق شده وبه نتايجى بس پراهميّت ومنطبق با مفادّ آيات وكرائم قرآني دست يافت ؛ وبا امعان نظر در شموخ امر تفسير وتأويل قرآن حكيم ؛ بر مفسّر وتأويلكنندهء آيات قرآن لازم است كه اين علم را از مظانّ فاخره واستادان مبرّز وحكيم آن فراگرفته وبگاه تفسير ، علاوة بر مجموعهء علوم مورد بحث وبررسى وبرشمردهايكه تعداد آنها با تعريف وغور در موضوع وفايدهء هريك بنظر رسيد ؛ بموازين وأصول وقواعد عقلي ومنطق متعارف ووجوه قرآني وأحاديث واخبار معصومين - عليهم السّلام - نيز استناد كند .
از حضرت صادق عليه السّلام منقول است كه فرمود : « الحكمة ضياء المعرفة وميزان التّقوى وثمرة الصّدق ؛ وما أنعم اللّه على عبد بنعمة أعظم وأنعم وأرفع وأجزل وأبهى من الحكمة للقلب » « 1 » يعنى حكمت فروغ معرفت اللّه وميزان تقوى وثمرهء راستى بوده وخداوند متعال بر هيچ بندهاى نعمتي برتر وكاملتر وبزرگتر وبالاتر وپرارزشتر وروشنتر از حكمتى كه در قلب أو پديدار ميكند ، اعطاء نكرده است . سپس بدنبال آن اضافه كرده است : « والحكمة هي النّجاة وصفة الحكيم الثّبات عند أوائل الأمور والوقوف عند عواقبها » يعنى حكمت همان نجات يافتن از گرفتاريهاى ظاهري وباطني بوده وكسى بصفت حكمت موصوف است كه در پيشآمد أمور وحوادث داراى ثبات واطمينان بوده ودر عاقبت آنها بمصالح خود واقف باشد ودر كمال رضا وصبر وتسليم رفتار كند ؛ ولذا در عظمت واهميّت حكمت فرمودهاند : « الحكمة ضالّة المؤمن أينما وجدها ، أخذها » يعنى حكمت گمشدهء انسان مؤمن است ودر هرجا آنرا يافت ، فرا ميگيرد وهرگز از دست نميدهد .
هامش
( 1 ) - مصباح الشّريعة ومفتاح الحقيقة ؛ باهتمام حسن مصطفوي ؛ نشر انجمن حكمت وفلسفه ؛ سال 1360 شمسي .