« در تقسيم كلام ، ومراتب آن »
حقايق كلمات وغيب آيات ووجودات وأسماء وصفات الهى در سرّ مكنون وكنز مصون الهى است كه از آن بغيب الغيوب تعبير گرديده وهيچ موجودى بجز حقيقة الحقايق يا ذات واجب الوجود را در اين مرتبه از كلمات ، دانش وشناختى نيست ؛ آنگاه در مرتبهء تعيّن بعدى چنانكه در مبحث هويّت وأحديّت والوهيّت وواحديّت گذشت ؛ جلوههايى مخصوص از حقايق وجودي كلمات را در مرتبهء بطون مىشناسيم كه باز هم علم وعقل ما را طريقي در معرفت كامل آنها نيست ؛ ودر مرتبهء پايينتر آنچه در لوح محفوظ با قلم قدرت الهى نوشته شده واز مرتبهء لوحى وقلمي در عالم أمر ومرسلات ملكوت أعلى ظهور يافته است ، در وجود فرشتگان مهيمن وكرّوبيان وعقل اوّل ونفوس كلّيه ، موجود گرديده است ، ومرتبهء پايينتر از اين ، كلماتي الهى است كه در صحيفة كتب محو واثبات وألواح آسمانى ونفوس ملائكهء مدبّرات أمر ، رسم گرديده ، واز اين مرتبه هم به آسمان دنيا وأعيان خارجي ونجوم وكرات برحسب مصالح وأزمنة وموجودات زمينى كه عين كلمات وحروف ميباشند ، نزول كرده ودر نتيجة حقايق آيات وكلمات وحروف بيّنهء الهى ، أصول كلّ موجودات از غيب تا شهادت واز أمر تا خلق واز مرسل تا مقيّدات را بظهور آورده وبدايع حكمتها ورحمت وعنايت أو را از مكامن علم ومفاتيح غيب خداوندى ونيز از خزائن رحمت رحماني وسريانى وانتشارى أو ظاهر كرده واز آسمان اطلاق به ارض تقييد وعالم ملك ووجودات عيني وخارجي پديدار نموده است ؛ كه البتّه در هر مرتبه از خصايص ولوازم وآثار واحكامى ويژه برخوردار بوده وبه اقتضاى آن ظهور يافتهاند ؛ ليكن جز با معرفت اجمالي وآنهم از طريق أنبياء ورسل ومعصومين - صلوات اللّه تعالى عليهم أجمعين - وعقول پاك در فطرتهاى تابناك ؛ راهى بعلم تفصيلي هر مرتبه ودرجه وجود ندارد ؛ واين معنى در كريمهء قرآني نازل است كه :
« يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ »
وچون هر سير نزولى را انتهايى در قوّهء وجودي موسوم بهيولى ميباشد كه از اين انتهاء در سير صعودى خود بسوى حضرت حقّ عروج خواهند كرد ؛ بدنبالهء كريمهء مزبور فرمايد :
« ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ »
ودر آيهء ديگر آنرا بصورت إتيان إلى الرّحمن بيان فرموده وگويد :
« إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ ، إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً ، لَقَدْ أَحْصاهُمْ وَعَدَّهُمْ عَدًّا ، وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً »
يعنى هيچچيز در