تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 541

مساهمون:

ص٥٤١
كه احكام وجوب غالب باشد ؛ وجود وعلم وخير أو بيشتر است وبرعكس اگر احكام امكان بر آن غلبه داشته باشد ، از وجودي ناچيز وبلكه عدمي هستىنما وجهل وشرّ برخوردار بوده ووجود وعلم وخير در آنها ناقص‌تر ميباشد ؛ وبعبارت ديگر بايد گفت كه جميع كمالات ونقاط مثبت تابع وجودند واز وجود حقيقي بهره‌مند واز مبدء هستى مايه‌ورند ؛ ولذا عارف جام ، ملّا عبد الرّحمن سروده است :
هرچه نيك از خصايص قِدَم است * هرچه بد ، از خسايس عدم است
پس ذات حضرت حقتعالى از نسبت هر اضافه واسم وصفت عارى بوده وچون بمقتضاى اسم الظّاهر ، از خودبخود تجلّى كرد ، باعتبار همين توجّه وظهور ، علم ونور ووجود محقّق گشت واز نسبت علم ، عالم ومعلوم بودن واز نور ، ظهور وظاهر ومظهر ، واز وجود نيز موجد وموجود وشاهد ومشهودى تحقق يافت وآنچنان‌كه ظهور مسبوق ببطون ولازم نور است ؛ بطون حقّ را نيز تقدّمى ذاتي واوليّتى نسبت بظهور ميباشد ؛ ولذا اوّلين تعيّن از غيب ذات باعتبار توجّه أو براي ظهور خود ، بتعيّن اسمى انجاميد كه نتيجهء آن ظهور حقّ بأسماء اربعهء يا امام ائمّة الأسماء « هو الأوّل والآخر والظّاهر والباطن » بود ودر تجلّيات ثاني وثالث إلى ما شاء اللّه ، جميع نسبتها وإضافات بتضاعف انجاميد وهرچه ظهور أو بيشتر گرديد ؛ خفاى حقيقت ذاتش نيز بيشتر شده وجملهء : « فسبحان من احتجب بمظاهر نوره » قابل تأمّل ودقّتى كاملتر ميباشد ؛ زيرا هرچه ظهور ذات بأسماء وصفات وتعيّنات علمي وعيني بيشتر ميشود ، چهرهء وحدت حقّه در آنها مخفىتر ميگردد ، وبعبارتي عارفانه بايد دانستكه تعيّن اوّل حقّ ، وحدتي است صرف واتّصاف ذات حقّ بدان ، باعتبار مرتبهء جمع بوده ودر تعيّنات بعدى بأسماء وصفات وأعيان ثابته وحقايق ممكنات ، وايجاد قابليّات امكاني ومظاهر عيانى ؛ در عين ظهور آن حقيقت أحدى وواحدى ؛ چهرهء وحدت بغبار كثرات آلوده گرديده وبجز عرفاى شامخ وحكماء راسخ كمتر كسى در اين استجلاء كمال جلاى حقّ را شهود كرده واز مفصّل بمجمل واز فرق بجمع ؛ واز مقيّد بمطلق واز مطلق باطلاقى فوق مطلق ومقيّد ميرسد ، وبهمين دليل بايد مميّزات جزء وجزئي را در كلّ وكلّى وأعراض وجواهر را در نفوس وعقول وايندو را نيز در عقل اوّل وروح أعظم وحقيقت ايندو را هم در أعيان ثابته وأعيان مزبور را در أسماء وصفات وحقايق شؤون ونسبتها واعتبارات ديگر ذات الهى جمع كرد وبا تحقّق واحديّت به أحديّت وغيب ذات خداوندى ؛ جميع
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 541 | غلامحسين رضانژاد