هرچه محكوم باحكام وجود بوده ودر علم حقّ درآيد ، ناگزير از عدم نيامده وأصولا عدمي در مقابل وجود نيست ، تا حقيقيّتى يافته ومسمّاى عدم در خارج از لفظ ومعناى لفظي واقع گردد وصرف عدم باشد ؛ زيرا همهء هستىها از هستى مطلق آمده وهستى مطلق هم عين ذات واجب الوجود بوده ؛ ووجوب چنين وجودي هم ذاتي است ؛ واطلاق آن نيز از قبيل مطلق عن الاطلاق والتّقييد ميباشد ، وبالآخرة هستى هيچچيز از نيستى محض يا عدم مقابلي نيامده والعلّة والمعلول يتشاركان في الحدّ والبرهان ؛ وچون ذات حقتعالى مبدء هستى است ؛ اين مبدء هيچگاه وهرگز نيست نبوده تا هست گردد ، ووجودي كه در موجوديّت خود داراى مبدء صدور است ؛ صدور آن از عدم صرف ، محض تهمت وعين جهالت ونفس ظلم بمبدء وجود بوده وأعاذنا اللّه تعالى من هذه التّهمة الفضيحة ؛ وبالمآل وجود كلّيهء ممكنات وجميع مخلوقات مسبوق بعدم محض نبوده وبرعكس بقول عارف بزرگ ، آقا ميرزا محمّد رضا قمشهاى :
از رحمت آمدند وبرحمت روند خلق * اينست سرّ عشق ، كه حيران كند عقول
البتّه بديهي است كه رحمت هم از هستى است وسنخيّتى در ميان رحمت وصدور آن از عدم نيست وعارف جامى اين معنى را در رباعي خود نيكو ولطيفتر سروده است :
يا من بهواه كنت بالرّوح سمحت * هم فوقى وهم تحت ؛ نه فوقى ونه تحت
ذات همه جز وجود و ، قائم بوجود * ذات تو وجود ساذج وهستى بحت
مراد از مصراع چهارم رباعي فوق اينستكه : ذات همهء مخلوقات وجميع ممكنات از حيث خودى خود ؛ قائم بخويش كه نمود محضند ونه بود حقيقي ، نميباشند ، وقوام آنها از ذات حقّ است كه صرف الوجود وهستى مطلق وواجب فارغ از قيد اطلاق وتقييد است ؛ ولذا قيام آنان بوجود خداوند تعالى بوده ولذا برخى از كاتبان رباعيّات وآثار جامى ، مصراع سوّم را بصورت : « ذات همه از وجود و ، قائم بوجود » ضبط كردهاند ؛ وبالآخرة بايد معتقد شد كه موجوديّت هر وجودي از وجود مطلقى است كه اطلاق نيز قيد آن نخواهد بود ، وبالمآل خلق ممكنات از عدم محض ويا عدم مقابل وجود ؛ نادرست مىنمايد ؛ ولى خلق آنها در عدم خارجي وعيني ، از وجود علمي يا عين ثابت خود در حضرت علميّه ؛ حقيقتي غيرقابل انكار وردّ يا بطلان بوده وعقيدة ودريافت شيخ أكبر ابن عربى ، عين واقع وحقيقتي صريح ميباشد .