كه دربردارندهء كلمات منقوش ومسطور ميباشد ؛ اين لوح نيز عبارت از نفس كلّى فلكى است كه استعداد قبول مرقومات وجودي قلم أعلى را داشته واين صور براي هميشه محفوظ از هرگونه تغيير وتبديل وبنحوى استوار وثابت در آن باقي است ؛ ولذا ملّا صدرا فرمايد : لوح محفوظ عبارتست از نفس كلّى بويژه فلك أقصى ؛ زيرا هرچه را خداوند در عالم وجود وممكنات جارى داشته است ، در لوح محفوظ ثبت گرديده وهرچه نيز سپس بجريان اندازد در نفوس فلكى وبويژه فلك أقصى ، بدون هرگونه تبديل وتغييرى جريان دارد .
عرفاء شامخ ، لوح محفوظ را عبارت از نور الهى شناسند كه در مشهد خلقي متجلّى شده ومحلّ انطباع اصلى موجودات بوده وبعبارت ديگر « امّ الهيولى » است ؛ زيرا هيولى در آن منطبع ميباشد واز لوح محفوظ ، بنفس كلّى هم تعبير گرديده است .
6 - سجلّ كون :
صور جزئي عيون خارجي أشياء را در موادّ عالم كون وفساد وموجودات مشهود را سجلّ كون ناميدهاند ، كه با قدر عيني منطبق بوده وبهمين دليل به « قدر عيني » هم موسوم است ؛ وبرخى از حكماء نيز آنرا « دفتر هستى يا وجود » دانستهاند كه در مادّه وزمان ومكان تحقّق مىيابد ؛ وبتعبير ديگر عالم طبيعت مجراى آنست ؛ والبتّه بايد دانستكه وجود كيانى وخارجي قدر علمي ، در نظام وسلسلهء علل ومعلول از ذات علّة العلل انتشاء يافته ودر سير مراتب نزولى ، بوجود خارجي وعيني هرچيزى تعلّق مىيابد وبلحاظ همين معنى است كه قدر علمي را ، « علمىّ القدر » نامند واين قدر به اندازه ومقدار وحدود مقدور ، يا صور جزئي عالم طبيعت وبطور كلّى جميع موجودات خارجي ميباشد .
« شناخت علم حقّ ومراتب وأوصاف آن از نظر عرفاء »
در ابتداء بايد دانست كه علم وحكمت در أصل ميراث أنبياء ورسل بوده ورسول أكرم ( ص ) فرمايد : « نحن معاشر الأنبياء لا نورث درهما ولا دينارا ، انّما نورث علما وحكمة » وآيات بسيارى در قرآن حكيم بر استدعاى علم براي أنبياء از خداوند متعال وارد است كه در كتاب « لطايف حكمت وعرفان در روابط خدا وانسان » « 1 » مندرج است وخواننده
هامش
( 1 ) - تأليف غلامحسين رضانژاد « نوشين » طبع وانتشار الزّهراء سال 1381 شمسي .