تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 515

مساهمون:

ص٥١٥
صور أشياء از أزل تعلّق داشته وكائن وحتمي ميباشد .

3 - علم قدرى :

قدر يعنى وجود صور موجودات در عالم نفسي سماوي ، ليكن بروجه جزئي ونه كلّى ؛ وبعبارتي ديگر نفس كلّى سماوي همان لوح محفوظ است ونفس منطبع در جرم سماويّات ، قدر بوده كه مورد لحاظ قضاء ميباشد . يعنى اگر علم كلّى قضاء بر مقدورات خارجي نازل گردد ، آنرا قدر خوانند ، ووجه تسميهء آن بقدر از حيث قدر واندازهء موجود جزئي وعيني خارجي است كه بمقدور وجزئي تعلّق ميگيرد ؛ وفرق آن با علم قضائي اينستكه قضاء قائم برعقول ونفوس كلّى ومجرّده ميباشد وحال آنكه قيام قدر بنفس ، ملكي وجزئي است ؛ وبرخى هم قدر را تدبير الهى وقسمت أزلي هر شيئى خارجي ميدانند كه بارادهء خداوندى بر أعيان خارجي موجودات وأحوال واحكام آثار ومناسبات آنها تعلّق ميگيرد ؛ وملّا صدرا آنرا عبارت از ثبوت صور جميع موجودات در عالم نفس بروجه جزئي ومنطبق با موادّ خارجي شخصي ميداند كه مستند بأوقات معيّنى در ظهور ميباشند ؛ وبه قدر علمي وعيني تقسيم گرديده است ؛ امّا قدر علمي عبارت از صور قائم بنفوس منطبع فلكى وأشباح مثالي بوده وقدر عيني ، صوري است كه در مرتبهء سجلّ كون وعالم طبيعت وعين خارجي تحقّق دارد ، وچون بحدود معيّن واندازه‌اى محدود وبمقدار هر شيئى خارجي ميباشد ؛ بنابراين ، به قدر موسوم است ، زيرا داراى اندازه وحدودي معيّن ودر زمان مقتضى است كه بتعبير بهتر همان مقدار نسبتها وشؤون حقّ با أعيان ثابته در مرتبهء استدعاى وجود عيني وخارجي ميباشد .

4 - علم أعلى :

علم تفصيلي حضرت حقّ را كه طبق حديث : « اوّل ما خلق اللّه القلم » قلم أعلى ناميده‌اند وچون واسطهء در تسطير رقومات وجودي بوده وهمانند تحرير كلمات لفظي ، بنگارش وجود رقومات امكاني ميپردازد ، موسوم بقلم گرديده ومرقومات قلم أعلى بر لوح محفوظ را تغيير وتبديلى نبوده وثابت واستوار است ؛ بنابراين ، عرفاء نخستين تعيّن حضرت حقتعالى را در مظاهر خلقي وبنحوى متمايز از يكديگر قلم أعلى دانند ، كه علم تفصيلي حضرت باريتعالى ومقتضاى آنها در لوح محفوظ نقش مىبندد .

5 - لوح محفوظ :

حكماء اين لوح را عبارت از نفس كلّى فلكى دانند كه جميع صور موجودات با قلم أعلى در آن ثبت وضبط گرديده وكلّيهء أوصاف واحكام وآثار مرقومات وجودي ومناسبات وتعلّقات آنها را شامل است ؛ وهمانند صفحهء حسّى كاغذ