تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 484

مساهمون:

ص٤٨٤

تذكّر در أخذ ميثاق وعالم ذرّ :

مراد از ذرّ در معنى لغوى ، مورچگان بسيار كوچك است - الذرّ ، هو النّمل الصّغار - وعهد وميثاق خداوند متعال از بني آدم در عوالم ذرّ ، عبارت است از ميثاق سابق كه آنرا ذرّ اوّل يا عوالم لاهوت ومرتبهء أسماء وصفات ملزومهء أعيان ثابته گويند وذرّ دوم عالم جبروت وعقول نوري است ؛ وذرّ سوّم ، عبارتست از عالم ملكوت بمعناى أخصّ ، ونيز عالم نفوس كلّيه را داخل در آن شمارند ، وذرّ چهارم ، عالم مثل معلّقه بوده ودر جميع اين مراتب وعوالم ، همهء موجودات وممكنات أمرى وخلقي ، بحقّ اقرار وميثاق تمام بربوبيّت حضرت حقّ ، تن در داده وهمانند مورچگان بسيار كوچك وريز ، در جنب كلّ هستى ، معترف بربوبيّت حقّ گرديده‌اند ؛ ودر جنب عظمت الهى ، خود را در حدّ أمر عدمي نيز نديده وآنگاه كه از عوالم چهارگانه نزول كرده وبعالم دنيا رسيده‌اند ، عهد وميثاق خود را در عالم ذرّ فراموش كرده وبقول شيخ بهايى عليه الرّحمه :
در روز ألست بلى گفتى * وامروز خود ، به بستر لا خفتي
بهمين مناسبت ، امروزه دم از وجود نفساني خود زده وقائل به انانيّت وانيّت شده‌اند ؛ ودر نتيجة با دعوى استقلال ونقض عهد ، بمعبود خود كافر بكفر خفىّ وحتّى جلىّ گرديده واز ايفاء بعهد امتناع ميورزند ؛ وميثاق خود را در عوالم لاهوت وجبروت وملكوت ، كه وجود علمي وعين ثابت وعلم عنائي وقلمي يا لوحى قضايى ويا قدرى است از ياد برده‌اند ، وبايد دانستكه جميع أقلام وألواح مزبور از حيث وجودي لا بشرط بوده ودر صقع وموطن ربوبيّت ميباشند ، در حاليكه حضرت حقّ بجميع لوازم ربوبيّت خود بفعل خلق وظهور وتجلّى پرداخته است . امّا آنچنانكه أزل عبارت است از معقول بودن قبليّت براي حضرت حقّ ، أبد نيز عبارت از معقول بودن بعد وآخريّت است براي خداوند بارى ، والبتّه أبد حكمي چونان أزل بوده ووجود وجوبي حقّ مقتضى آن ميباشد ؛ كه حكم بقاء را پس از زوال كلّ مخلوقات اختصاص بذات أو ميدهد ؛ زيرا وجود أو قائم بنفس خود است ونه بالغير ، وگرنه لزوما بايد بقاء براي أو صحيح نبوده ومسبوق بعدم باشد واين معنى در ذات واجب الوجود باطل ودر نتيجة حكمي غلط مىنمايد ؛ زيرا واجب برخلاف ممكن لا يتناهى بالشدّه وبالعدّه وبالمدّه بوده ودر غير اينصورت واجب الوجود نخواهد بود ؛ ولى دو حكم قبلي وبعدى بودن براي أو زماني نبوده واستمرار وجود أو پس از انقطاع