لا شَرْقِيَّةٍ وَلا غَرْبِيَّةٍ ، يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ ، وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ ، نُورٌ عَلى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ
يعنى : خداوند وجود خود را بنور آسمانها وزمين ، تشبيه وتمثيل نموده وفرمايد : مثل نور خدا چون چراغدانى است كه آن چراغ درون شيشهاى قرار گيرد وآن شيشه هم چونان ستارهاى تابان ، از روغن ميوهء درخت پربركت زيتون بدرخشد ، كه نه خاورى ، يا وحدت صرف ، ونه باخترى يا كثرت محض است ، وروغن مزبور خودبخود افروخته مىگردد ؛ هرچند آتشى بدان نرسد ؛ نوري است افزوده بر نور ديگر وخدا هركس را كه بخواهد ، بدان نور هدايت ميكند وحقايق الهى را براي فهم مردم بصورت تمثيل وتشبيه بيان ميكند .
در اين كريمهء قرآني ، خداوند متعال خود را بنور محسوس آسمانها وزمين تشبيه كرده كه در چراغدان قرار گرفته وآن چراغدان هم در وسط شيشهاى بوده وآن شيشهء درخشنده ، نور خدا را از روغن ميوهء درخت زيتون ميگيرد ، تا آخر آية كه تمثيل در تشبيه وتشبيه در تشبيه ديگر انجام وتحقق يافته است .
نكتهء سزاوار تحقيق در كريمهء ياد شده اينستكه : اگر آدميان قادر بتعقّل وفهم صحيح توحيد ذاتي وصفاتى وافعالى حقّ بوده وذات أقدس الهى را آنچنانكه بايد ، ميشناختند ؛ تمثيل ذات حضرت نور الأنوار ، بنور محسوس ومادّى كه فروغبخش آسمانها وزمين است ، معنى ومورد نداشت ؛ چه رسد بدينكه آن نور محدود بحدود مصباح بوده وآن مصباح نيز محدود در زجاجهاى باشد كه درخشندگى وتابندگى شيشهء مزبور از روغن زيتون است ؛ ولذا هرگز چنين تمثيل وتشبيهى از حقيقت حقّهء الهى كه منزّه از تنزيه است ؛ چه رسد به تشبيه آنهم تشبيه معقول ونه محسوس ، نخواهد كاست وتشبيه أو عين تنزيه وتنزيهش عين تشبيه ميباشد ؛ چنانكه در كريمهء ديگر فرمايد :
« لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ، وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »
كه جملهء نخست :
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
دلالت بر تنزيه مطلق دارد ، زيرا در آية فرمايد : مانند مثل خدا نيست ، چه رسد بمثل أو ، ومانند مثل غير از مثل است ؛ ودر بقيّهء آية :
« وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »
حضرت حقّ خود را بموجودات وحيوانات داراى سمع وبصر شناسانده است واين معنى عين تشبيه ميباشد ، وكاف در جملهء قرآني :
« كَمِثْلِهِ »
كاف زائد نبوده وبمعناى مانند است كه بمثل اضافه شده وبمفهوم مانند مثل بكار رفته است .
بارى ، در آيهء نور ، بنا بعقيدهء عرفاى شامخ ، خدا نور ذاتي خود را بمشكات ومصباح