تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 456

مساهمون:

ص٤٥٦

فصل چهارم در انيّت وواحديّت حضرت حقتعالى

أبو الغنائم كاشاني - ملّا عبد الرزّاق - در اصطلاحات خود ، انيّت حقّ را عبارت از تحقّق وجود عيني أو از حيث رتبت ذاتي ميداند ؛ وعبد الكريم گيلانى در كتاب الانسان الكامل ؛ آنرا عبارت از اشاره بظاهر ذات حضرت حقّ باعتبار شمول ظهور أو بر بطونش تعريف كرده وگويد : « انيّة الحقّ تحديد بما هو له » يعنى انيّت حقتعالى محدود كردن باطن وهويّت اوست بظاهرش ؛ يعنى هرچه در حقّ بلفظ هو بدان اشاره شده ، عين مشار إليها بلفظ « أنا » ميباشد ؛ وبتعبير ديگرى برابرى وانطباق هويّت حقّانى برانيّت أو ، واشاره أنا در كريمهء :
« إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا »
بر آيهء :
« قُلْ هُوَ اللَّهُ »
بوده وتطبيق هو وأنا با لحاظ غيب وظهور حضرت باريتعالى ميباشد ؛ ودر حقيقت ، هويّت حقّ را در انيّت أو تعقّل ميكنيم واز ظهور حقيقت أو بهمان هويّت وى با لحاظ تطبيق ايندو بأهم پى ميبريم ؛ وبعبارت بهتر ظاهر حقّ را عين باطنش وباطنش را عين ظاهر أو ميدانيم ؛ امّا نه بدين معنى كه ظاهر أو از وجهي وباطن وى از وجهي ديگر معتبر باشد ، وبهمين دليل برابرى وتطبيق هو وأنا ، در كريمهء قرآني مؤكّد به إنّ گرديده وگويد :
« إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ »
زيرا تأكيد آنگاه در بلاغت مورد كاربرد دارد كه شنونده در مفهوم سخن مردّد ويا منكر باشد ؛ ويا در شبهه‌اى قرار گيرد ؛ ودر اين معنى ، وحدت اعتبار ظهور وبطون حقّ وتطبيق عيني ايندو بهم ، موجب ترديد وشبهه يا انكار شنونده ميگردد ، وكاربرد حرف « إنّى » با توجّه بياء ضمير متكلّم وحده به حرف مشبّه بالفعل ؛ دليلي قاطع وبرهاني بيّن ووافى بر ايجاد ترديد براي شنونده از معنى تطبيق ظاهر وباطن حقتعالى بوده ، كه بدين