[ نكتهاى قابل توجّه در معرفة اللّه ]
نكتهء قابل توجّه در معرفة اللّه اينستكه : هرچند علم تفصيلي انسان نسبت بحضرت حقتعالى بيشتر باشد ؛ نادانتر بوده ، تا جاييكه در نهايت آن بجهل مطلق ميرسد ؛ وهرچه معرفت اجمالي انسان بذات بىزوال ولا يتناهى فوق الشّدهء حقّ افزون گردد ؛ شناخت آدمي از ذات أقدس الهى كاملتر خواهد شد ؛ وهرچه را در مورد أو بعلم تفصيلي دانسته ، فراموش ميكند والبتّه آنگاه كه آدمي بحقّ معرفة اللّه رسيد ، خود را شناخته واز خودى خود كه علوم تفصيلي نيز داخل آنست فانى گرديده وبا فناى از فناء ، بحقّ بقاء يا بقاء بحقّ خواهد رسيد ومصداقى كامل براي مفهوم ومعناى : « من عرف اللّه فقد كلّ لسانه » ميشود وبا تحقّق معنى « كلّ لسانه » است ، كه زبانش در تفوّه بحقايق ؛ گويا وفصيح ميگردد وجز بحقيقت حقّ نمىانديشد ودر راه خدا واهمهاى در نفس وپروايى در اظهار وتبيين حقايق نخواهد داشت ، ومفهوم كلام مولى الموحّدين أمير المؤمنين : « من عرف نفسه فقد عرف ربّه » در أو تحقّق مىيابد ومظهر دعاى فخر كائنات وصفوت عالميان ميگردد كه باستغاثه از خدا خواست : « أللّهمّ أرنا الأشياء كما هي » واگرچه شناخت حضرت حقّ ؛ عين شناخت أشياء ميباشد ؛ ليكن عكس آن نيز صادق بوده وشناخت تفصيلي وغايى أشياء ، كما هىهى نيز عين معرفة اللّه ميباشد ، زيرا صورت انسان مجملى از غيب وشهادت بوده ومعرفت بحقيقت انساني منتهى بشناخت غيب وشهادت أو ميگردد ودر نتيجة منجر بمعرفت عالم كبير شده وشناخت ما سوى اللّه ، عين معرفة اللّه ميباشد ؛ وچون انسانرا شناخت ، شناخت پروردگار خود الزامي است ؛ بنابراين ، معرفت بنفس مقدّمهاى ضروري ولازم براي معرفة اللّه بوده ؛ وبتعبيرى دقيقتر ، انسان عالم اكبرى است كه جميع حقايق صوري ومعنوي از جزء وكلّ وجزئي وكلّى در أو فرآهم ميباشد ووجودي است كه بتسويهء الهى كامل گرديده وپس از كمال صوري ، مفتخر بدريافت وقبول نفخهء أو شده واز روح منسوب بحقّ مروّح است ؛ ومصداقى تمام براي حقيقت ومفهوم : إن الله خلق آدم على صورته گرديد ، وبهمين دليل عظمت مقام ومرتبهء كمالى ، خليفة اللّه وكون جامع شده واحكام وآثار ولوازم مستخلف عنه در وجود أو ظاهر آمد ؛ وبقول مولانا بلخى در مثنوى :
چون خدا خود ، مىنيايد در عيان * نائب حقّند ؛ اين پيغمبران
نى غلط گفتم ، كه نائب ، با منوب * گر دو پندارى ، قبيح آيد ، نه خوب
ولذا تحصيل هر معرفتي در خداشناسى ، عين حجاب ، براي آدمي در بدست آوردن