تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 433

مساهمون:

ص٤٣٣
عاليترين أسماء الهى است كه در تحت حيطه وهيمنهء الوهيّت واقع بوده ؛ وواحديّت هم نخستين تنزّل حقّ از مرتبهء أحدى است كه شامل مرتبهء خليفة الأسماء يا رحمانيّت گرديده ؛ وبنظريّهء صاحب انسان كامل ، يعنى گيلانى ؛ أعلى مظاهر رحمانيّت در ربوبيت وأعلى مظاهر ربوبيّت نيز در مرتبهء اسم مالك يا ملك ميباشد ؛ كه اين اسم هم بنوبهء خود وبنحو صعود ، در تحت اسم ربوبيّت بوده وربوبيّت هم در حيطهء رحمانيّت ورحمانيّت نيز در تحت واحديّت وواحديّت هم در شمول أحديّت وأحديّت نيز در تحت الوهيّت است ؛ ودر الوهيّت هم اعطاء حقائق وجودي بهر ذىمرتبه وموجودى در علم حقتعالى مندمج بوده وبجميع مراتب ياد شده احاطه وشمول دارد ، وبهمين ملاحظه اسم اللّه ، بزرگترين أسامي ومستجمع كلّ أسماء وصفات حقّ بوده ، ولذا أحديّت عبارت از ذات صرف ومحض الهى است كه داراى هيچگونه ظهورى در صفتي از صفات نبوده وهيچ تجلّى معيّنى بمخلوقى ندارد ؛ در صورتيكه الوهيّت داراى ظهور وتجلّى است ؛ ودر نتيجة مرتبهء أحديّت ؛ هيچ نسبتي بمخلوقات نداشته ومظهر ومجلايى نمىطلبد ، در حاليكه الوهيّت چنين نيست وعلاوة بر مظهر ومجلى ، طالب ظهور در خلق نيز ميباشد ؛ وأحاديث قدسي ومرويّات أهل عصمت نيز مؤيّد همين مسئله ومورد بحث است ؛ چنانكه در روايتي قدسىّ گويد : « نحن مع اللّه حالات ، فيها هو نحن ونحن فيها هو » واين معنى چيزى جز ظهور ظاهر بالذّات در مظاهر اعلاى وجودي ، يعنى حضرات رسل ونفس نفيس مصطفوي وائمّهء معصومين - صلوات اللّه عليهم أجمعين - نميباشد . امّا وجود وعدم بتقابل منطقي واصطلاحى متقابل يكديگرند ، وچون عدم بغير از أمور عدمي يا عدميّات معنى ديگرى نداشته ودر حقيقت چيزى بجز نفس نيستى نيست ؛ بنابراين ، بجز وجود چيزى موجود نخواهد بود تا در مقابل آن عرض هستى كند ؛ وبهمين دليل بايد گفت : أمور عدمي بنحوى از انحاء ضعف وبالقوّه بودن در موجوديّت ؛ داخل در حقيقت هستى بوده وبرحسب اصطلاح تا عدم مقابلي ، داراى فاصله وفرقى است كه امر بالقوّهء هيولى با عدم صرف دارد ؛ زيرا هيولى از آخرين درجهء ضعف وجودي برخوردار بوده وبا عدم محض بمقدار همين بالقوّه بودن در وجود فرق وفاصله دارد ، ونه هيچ‌چيز ديگر . بارى ، الوهيّت بهردو مرتبهء وجود بالفعل وبالقوّه محيط بوده وجامع مراتب اضداد از قديم وحادث وحقّ وخلق وأموري از اين قبيل است ، ووجوب وممتنع وممكن
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 433 | غلامحسين رضانژاد