الأوّل والآخر والظّاهر والباطن ، وهو بكلّ شيئى عليم ، بركنار وبيرون افتد ودر تحت حكومت أسماء مزبور ودر زير سلطه وحيطهء آنها نباشد .
أهل تحقيق بتقسيمى ديگر ، أسماء اللّه را بسه قسم ذاتي وصفاتى وافعالى بخش كرده واگرچه جميع آنها أسماء ذاتند ؛ ليكن باعتبار ظهور ذات وصفات وافعال ، بنامهاى سه گانه ذاتي وصفاتى وافعالى موسومند ؛ وبعضي از آنها داراى دو اعتبارند وبرخى سه اعتبار ؛ زيرا أسمائي وجود دارد كه باعتباري بر ذات وباعتبار ديگر بصفات وبالآخرة به اعتبار سوّمى بر افعال دلالت داشته ؛ وفي المثل اسم ربّ بمعناى ثابت ؛ ذاتي است وبمعناى مالك ، صفاتى بوده وبمعناى تربيتكننده ، فعل است ؛ واسمايى كه بمفاتيح الغيب موسومند ، در علم هيچ موجودى جز حضرت حقّ نمىگنجند وبطور مطلق أسماء غيبى از ظاهر گريزان بوده وطالب بطون دائمي در ذات حقّند وبعلّت همين پنهان بودنشان از مخلوقات أمرى وخلقي ، طبق حديث نبوي ( ص ) : « أو إستأثرت به في علم غيبك » در تحت اسم الأوّل والباطن واقع بوده وبتعبير ديگر أسماء غيب الهى ، مبدء برخى از اسمائند كه آن أسماء نيز بنوبهء خود مبدء أعيان ثابته بوده وهيچگونه تعلّقى بمكوّنات خلقي از مجرّد ومادّى ندارند ؛ ودر مقابل مفاتيح الغيب ، أسمائي واقعند كه بمفاتيح الشّهاده موسومند ؛ وبعالم تكوين وخارج از ذات حقّ يا عالم شهادت اطلاق شده وبرخى از أسماء ديگر مربوط بهردو عالم غيب وشهادت تعلّق دارند كه در تحت دو اسم آخر وظاهر واوّل وباطن ميباشند ؛ وبامعاننظرى دقيقتر ، بين هردو اسم متقابلى ، اسمايى ذو وجهين از نكاح آندو متولّد ميگردند ، كه در عين برزخ بودن در ميان دو اسم مزبور ؛ بنحوى از استقلال هم موصوفند ؛ درست مانند تولّد كودك از پدر ومادرى كه داراى صفات مختلفند ؛ آن كودك در عين برزخ بودن در داشتن صفات پدر ومادر بنحوى خاصّ نيز در خود وبراي خود مستقلّ بوده ، ونه اينست ونه آن ؛ وبدين ترتيب از نكاحهاى مختلف در ميان أسماء اللّه وصفات أو ، أسماء فرعى وفرع الفرعى ديگرى متولّد ميگردد ؛ كه از حيث تعداد نامتناهى بوده وبراي هريك از آنها مظهرى در وجود علمي وعيني خداوند متعال ميباشد ؛ آنگاه بايد دانستكه أسماء فعل نيز بنوبت خود بفروعى تقسيم شدهاند ؛ واين تقسيم برحسب احكام ومقتضيات هريك ؛ يا بأسماء غيرمنقطع الحكم ويا برعكس تقسيم گرديدهاند ؛ بنابراين ، آن اسمايى كه اثرشان از أزل الآزال ، تا أبد الآباد باقي است ، مانند أسماء حاكم بر أرواح قدسي ونفوس ملكوت أعلى ،
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 401
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٤٠١