فصل چهاردهم تقسيمى جامعتر از أسماء اللّه وصفات أو ، وأعيان ثابته
اگرچه بسيارى از تقسيمات أسماء اللّه در اين باب إشارات وتحقيقاتى بتحقّق پيوست ؛ ليكن تقسيمى ديگر هم وجود دارد كه در ختام اين باب ومبحث گفته خواهد آمد ؛ وچون هر تقسيمى باعتباري متمايز از ديگرى است ؛ بنابراين ؛ تقسيم منظور ما در خاتمهء اين باب هم از اختصاصى برخوردار ميباشد كه در طىّ بيان آن ، نمودار خواهد شد .
حضرت حقّ - تعالى شأنه العزيز - را برحسب :
« كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ »
در هر آن شؤون وتجلّياتى ويژه در مراتب الهيّه بوده وبر اقتضاى هر ظهورى صفات وأسمائي است كه يا ايجابي بوده ويا سلبى ميباشد . امّا صفات ايجابي حقّ ، يا حقيقي است بدون إضافي ، مانند حيات ووجوب وقيوميّت ؛ وصفات إضافي أو هم يا محضه است ويا ذات الإضافة ، ومحضهء آن نظير اوليّت وآخريّت وذات الاضافهاش مانند ربوبيّت وعلم واراده وقدرت كه بمربوب ومعلوم ومراد ومقدور اضافه ميشود . امّا صفات سلبيّهء أو چونان غنى وقدّوسيت وسبّوحيّت است ، وهريك را گونهاى از وجود ميباشد ، وجميع اينها مربوط بتجلّيات ذات حقّ برحسب مراتبى است كه الوهيّت جامع آنها بوده ، ودر لسان شرع بعماء موسوم است واين ظهور صفات وأسماء ، نخستين كثرت اعتباريست كه در وجود وبرزخ بين حضرت أحديّت ذاتي ومظاهر خلقي واقع گرديده ؛ زيرا ذات حقتعالى برحسب مراتب الوهى وربوبي ، داراى صفاتى متعدّد ومتقابل ، مانند لطف وقهر ورحمت وغضب ورضا وسخط وجز اينهاست ؛ كه در سه صفت جلال وجمال وكمال أو مستجمع بوده وهر صفتي كه متعلّق بلطف باشد ، آنرا جمالى وهرچه بقهر تعلّق گيرد ،