بوجود مىآيد .
با توجّه بمبحث مطروح ، صفات حضرت حقتعالى را ميتوان از حيث حيطهء تامّ وكلّى بعضي وعدم نسبى اين وصف ؛ به ائمّهء سبعه يعنى : حيات وعلم واراده وقدرت وسمع وبصر وكلام تقسيم كرد ؛ وهريك را طبق معناى حقيقي آنها تعريف نمود ؛ وفي المثل سمع أو را عبارت از تجلّى حقّ بعلمى دانست كه متعلّق بكلام ذاتي است وبهمين ملاحظه حقّ ، خود عالمانه ميگويد وميشنود ؛ واين أسماء وصفات گاهى عنوان جمع الجمعي داشته وگاه ديگر در مقام جمع وفرق يا اجمال وتفصيلند وموقعى هم ظاهر وباطن وبگونهء ديگرى باطن است ونه ظاهر وبرعكس ، وكلام حقّ عبارت است از تجلّى حاصل از تعلّق ارادهاش در ضمن لحاظ قدرت ، براي اظهار ما في الغيب وايجاد ، چنانكه فرمايد :
إِذا أَرادَ شَيْئاً ، أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ
واگرچه صفات مزبور نسبت بيكديگر داراى سبق وتقدّمى ميباشند ؛ يعنى حيات متقدّم بر علم وعلم بر اراده واراده بر قدرت وغيره هستند ؛ در عين حال أصول صفات ديگر هم در شمار بوده ، وبعضي از آنها از حيث تحقّق ، مشروط بوجود برخى ديگرند ؛ وبالمآل صفات حقيقي از إضافي واضافه محضه از ذات الإضافة فرق داشته ؛ وباز بنوعى ديگر از تقسيم ، ميتوان أسماء را به اوّل وآخر وظاهر وباطن تقسيم كرد وهر صفتي را كه بدين چهار اسم مربوط است ، واز فروع آنها در شمار مىآيد ، بنحو جامعي در أسماء مندرج در بسملة يعنى : اللّه ورحمان ورحيم ، قرار داد ؛ چنانكه در كريمهء مباركه نازل است :
« قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا ، فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى »
پس ائمّهء أسماء در امّ الأئمّه جمعند ، چنانكه أسماء الحسنى در امام الأسماء واز هزار اسم ببالا تا بىنهايت ، كه فرع أسماء حسنى ميباشند در أسماء حسنى مجموع بوده وفروع هر فرعى نيز در أصل خود مندرج ومنطوى است ؛ وهر اسمى چه أصل الأصول باشد وچه فرع الفروع از مظاهر أزلي وأبدىّ حضرت حقتعالى بوده ؛ وهرچه ظاهر است از مظاهر آخر وهرچه باطن باشد از اسم الأول نشئت يافته وأسماء غيبى ومستأثر در ذات حقّ از كلّىترين اسمايى است كه مأخذ ومنبع تعيّنات أسمائي وصفاتى بوده ونسبت آنها بذات واجب الوجود ، نسبت غيب است بغيب الغيوب ؛ والوهيّت بهويّت محضه وكنز المصون ؛ وأسماء متعلّق به ايجاد وابداع ، داخل در اسم اوّلند ، وهر اسمى كه متعلّق به اعاده وجزاء باشد ؛ داخل در اسم آخر بوده وهيچچيز هم وجود ندارد كه از حيطه وشمول اين چهار اسم : هو