تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 381

مساهمون:

ص٣٨١
نباشد ، ولذا ذات واجب الوجود از حيث حىّ بودنش عليم وقادر وسميع وبصير وغيره نيز بوده وبا اعتبار هر صفتي از صفات أو ؛ در عين موصوف بودنش بدان صفتها ، عينا بصفات ديگرى هم موصوف بوده ودر عين حال هيچ صفتي اعمّ از جمالى وجلالي وكمالى أو فاقد أوصاف ديگر نميباشد ، وعيني بودن صفات واجب الوجود ، يعنى همين‌كه ذات حقتعالى در عين علم داراى اراده وسمع وبصر وحيات وغيره بوده وتقدّم وتأخّر نيز بهر معنى ، در صفات أو بتجويز حكومت عقل آدمي است ؛ زيرا تا حياتي نباشد ، علمي نخواهد بود ، وتا علمي نباشد ، اراده‌اى تحقّق نخواهد يافت وتا اراده مقدّم نشود ، قدرت بچه‌چيز تعلق يابد ؛ وهمچنين است حكم صفات ديگر ، هم از حيث مظهر كلّى آنها وهم بلحاظ ظهور در مظاهر جزئي ؛ ولذا ذات حقتعالى با حيات خود عليم است وبا علم خود داراى حيات بوده ونميتوان ذات يا معاذ اللّه جزئي از ذات أو را اختصاص بصفتي بدون صفت ديگر داد ؛ كه از كفر خفىّ وگاهى شرك در ذات حقّ جدا نخواهد بود : نكتهء ديگر اينكه اگر صفات واجب الوجود زائد بر ذاتش تصوّر گردد ؛ فيضان آنها بر ذات واجب اقتضاء جهتي أشرف از واجب الوجود را داشته وبالمآل يا بايد صفات مزبور از ذات أو بر ذاتش فيضان كند ودر اين فرض لازم مىآيد كه ذات واجب اشرف از ذات واجب باشد واين معنى ببداهت عقلي باطل است ويا بايد آنصفات از خارج بر ذات فيضان نمايد ، ودر اينصورت لازم خواهد آمد كه واجب الوجود در مرتبهء ذات خود فاقد صفات كمالى فرض گردد كه اين نيز با وجوب وجودش سازگار نيست ؛ پس چيزى ديگر باقي نميماند ، جز اينكه جميع صفات حضرت واجب الوجود عين ذاتش باشند ونيز علاوة بر حيثيّت ويژهء هريك در ذات حقّ ، از حيثيّات ديگرى بلحاظ عيني بودن آنها با ذات برخوردار باشند . از سوى ديگر اگر صفات حقّ عين ذاتش نباشند ؛ يا بايد از وجود ديگرى اخذ وجود كنند ، ويا خود قادر بر افاضهء هستى بخود باشند ؛ وهردو وجه ببداهت نظر باطل است ؛ زيرا اگر صفات كماليّه واجب الوجود ، با فرض زيادتشان بر ذات ، وجود خود را از غير تحصيل كنند ، آن غير يا واجب الوجود است ويا ممكن الوجود ، واگر وجود مفيض واجب باشد ، تعدّد ذات واجب لازم مىآيد ؛ واگر ممكن باشد ؛ بايد واجب را در كمالات صفاتى وأسمائي خود نيازمند بممكن دانيم واين فرض نيز بديهي البطلان است ؛ پس باقي نميماند بجز اينكه صفات واجب الوجود ، عين ذات أو باشند ونه زائد بر ذات