خصوص مجاهدان وفرق آنان از صابران ؛ پس از آزمايش وامتحان آنهاست ؛ ولذا در اينصورت علم حقّ پيش از آزمايش تحقّقى نداشته وبا آزمايش محقّق گرديده است ودر صورتيكه مورد آزمايش حادث باشد كه هست ؛ پس علم حقتعالى از معلوم حادث پديد آمده واز أزل در ذات أو نبوده است . امّا حقيقت غير از اين مينمايد ؛ زيرا علم حقّ نسبت بمعلوم مورد آزمايش از قبل در ذات أو وجود داشت ؛ وميدانست كه شخص مورد ابتلاء وامتحان - مانند حضرت ايّوب نبىّ عليه السّلام - از بوتهء آزمايش ، بر وفق علم ذاتي حقّ ؛ درست درمىآيد يا نه ، وبهمين ملاحظه عرفاء شامخ ، چنين علمي را « اختبار » ناميدهاند ؛ ليكن اين علم پيش از آزمايش وابتلاء در ذات حقّ نسبت بمورد امتحان ، موجود بود ، چنانكه خداوند پيش از ابتلاء ايّوب ، ميدانست كه اين نبىّ ممتحن بأنواع بلايا وآفات مالي وجسمي وروحي وقبيلهاى وخانوادهاى ، بالأخره سرفراز گرديده وبدانگونه كه خداوند تعالى ميدانست ، امتحان خوبى خواهد داد وبالأخره ايّوب موفّق وپيروز گرديد ؛ در صورتيكه ظاهر وجملهبندى آية چيز ديگرى ، يعنى تحقّق علم خدا را پس از امتحان ، وفرق مجاهدان از صابران را ميرساند ؛ چنانكه اگر ايّوب از امتحان وابتلاء سرفراز بيرون نمىآمد ؛ بازهم وجه منفى قضيّه در علم خداوندى بود ؛ بنابراين ، چون خدا از أزل ميدانست كه ايّوب از امتحان موفّق بيرون مىآيد ؛ ايّوب سرفراز وموفّق شد ، وگرنه برعكس بود ؛ يعنى اگر حضرت حقتعالى ميدانست كه ايّوب موفّق نخواهد شد ؛ ايّوب هم پس از خلقت وابتلاء بمورد امتحان ، بدانگونه كه خدا ميدانست ، در آزمايش حقّ ، توفيق وفراغت نمىيافت ودر امتحان مردود ميگرديد .
« صفات حضرت حقتعالى ، عين ذات اوست »
يكى از مباحث دامنهدار وقابل تأمّل در مورد صفات الهى اينستكه صفات أو زائد بر ذاتش نبوده وعين ذات بىمثل ومانند اوست ؛ وگرنه چون صفات عين كمالند ؛ لازم خواهد آمد كه كمال ذات واجب الوجود ، زائد بر ذاتش بوده واين زيادت لزوما بايد از خارج بر أو عارض گردد ؛ ودر اينصورت علاوة بر اينكه ذات أو پيش از عروض صفات ، فاقد صفات عارضه بوده وبالنّتيجه بايد ناقص باشد ؛ اشكالى ديگر پديد مىآيد ، بدينكه ذات حضرت حقتعالى براي تحقّق در كمال صفاتى خود ، بايد محلّ عروض صفات گردد