تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 380

مساهمون:

ص٣٨٠
ودر اين معنى يا وجود أو مركّب از عارض ومعروض وحالّ ومحلّ خواهد بود ويا ناقص الوجود بوده وفاقد صفات كمالى است ؛ وسوّمين نكته اينست كه اگر صفات عارضهء برذاتش ممكن باشند ؛ بالمآل تركيب ذات أو از واجب وممكن خواهد بود كه علاوة بر ممتنع بودن آن ؛ مسئلهء احتياج واجب در كمال صفاتى خود بممكن الوجود ، أمرى اجتناب‌ناپذير بوده وممنوع عقل ونقل است ؛ از سوى ديگر اگر صفات عارضهء برذات واجب الوجود ، خود واجب بالذّات باشند ؛ تعدّد واجب الوجود پيش خواهد آمد كه با فرض دوگانگى عارض - صفات - ومعروض يا ذات حقتعالى ، بايد در ميان ايندو واجب همسان ، فاصله‌اى نيز محقّق باشد تا تصوّر دوگانگى يا چندگانگى واجب وصفاتش بنظر صحيح نمايد ؛ وبا قبول اين مسئله ، سخن را به سنخيّت وجودي آن فواصل اختصاص داده وميگوييم : يا فواصل مزبور نيز واجبند ويا ممكن ؛ در صورت وجوب ، تعدّد ذات واجب الوجود پيش خواهد آمد كه محال عقلي وشرعي است ؛ ويا فواصل از وجوب بركنار وممكنند ، وبا اين فرض هم نياز واجب الوجود در تحقّق صفات كمالى خود بممكن الوجود لازم مىآيد ، وهم تركيب يك واجب از چند واجب ديگر ، وبالأخره بطور لزوم اينكه هريك از صفات وذات را بايد از أمر عارض ومعروض بودن ناگزير دانست وجميع اين فروض باطل وخلاف عقل سليم وصراط مستقيم توحيد است كه با هيچيك از متون كتب آسمانى وفق وسازش نداشته ومردود مذاهب الهى وأديان آسمانى ميباشند ؛ پس باقي نميماند بجز اينكه جميع صفات خداوندى عين ذات أو بوده وزائد بر ذاتش نباشند ؛ علاوة بر اينكه بفرض صحّت موارد فوق ، ذات واجب الوجود كه عين وحدت حقّهء ذاتي وأحدى است ؛ محلّ كثرات ميگردد وبالمآل رخنه‌اى وسيع در أمر ومسئله توحيد ذاتي پديد خواهد آمد كه دامنهء آن بتوحيد صفاتى وافعالى نيز كشيده ميشود ؛ در صورتيكه ذات حقتعالى باعتبار صفتي مانند حيات يا علم ، نه صددرصد بحيات أو اختصاص دارد ، بطوريكه بعلم اختصاص نيابد ، ونه صددرصد بعلم مختصّ ميگردد ، با وصف اينكه ديگر بحيات اختصاص نداشته باشد ؛ ولذا ذات حضرت حقّ در عين اينكه باعتبار صفت علم ، عليم وباعتبار صفت حيات حىّ وباعتبار صفات ديگر مانند : قدرت وسمع واراده وبصر وكلام ، قدير وسميع ومريد وبصير است ؛ ذات أو با داشتن وباعتبار صفت علم ، حىّ ومريد وسميع وبصير ومتكلّم نيز بوده ؛ وامكان ندارد كه علم در حضرت حقّ مسبوق بحيات ودر عين حال واجد آن
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 380 | غلامحسين رضانژاد