ذات باقي مينمايد ؛ ليكن در بادي امر ، جز بتحصيل معرفت وعلم كه موجب خشيت وخداشناسى حقيقي است تحقّق وصورت نبندد ؛ كه
« إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ »
وحصر مرتبهء خشيت براي عالم ومعرفتاندوزان ذات باريتعالى ، محلّ تأمّل وتوغّل بوده وكمتر كسى از محقّقان بربط مقام بعيد المنال خشيت الهى بعلم ، بتحقيق لازم پرداخته است ؛ وبديهي است كه چنين علمي از حيطهء يجوز ولا يجوز وإفعل ولا تفعل أهل مجاز وظاهربينان وبىمعرفتان حقيقي بدور مانده ، وعلم ظاهري عالمنمايان كجا ومعرفة اللّه ؟ ! وهيهات هيهات لما توعدون .
تبصره در مراحل سلوك إلى اللّه :
هر سالكى را در سير إلى اللّه سه مرحله است :
نخست اينكه جميع عوالم را مانند آينهاى براي ظهور أسماء وصفات حضرت حقتعالى بنگرد ودر اينصورت مجرّدات را در آينهء تنزيهي ومادّيات را در آينهء تشبيهى مىبيند وبقول صاحب مثنوى معنوي :
خلق را ، چون آب دان پاك وزلال * اندر أو تابان ، صفات ذو الجلال
علمشان وعدلشان ولُطفشان * چون ستارهى چرخ ، بر آب روان
پادشان مظهر شاهى حقّ * عارفان ، مرآت آگاهى حقّ
شد مبدّل آب اين جو چند بار * عكس ماه وعكس اختر ، برقرار
مرحلهء برتر وديگر سالك آنستكه از فكر وذكر بسيار ، هيچ مظهرى در نظر شهودش بجز نفس أسماء اللّه الحسنى نمانده وبهرچه بنگرد بجز حقيقت نبيند ، واگر سالك در مرحلهء نخست في المثل آسمان ميديد وآنرا محلّ ظهور اسم رفيع ودائم ميدانست ؛ وزمين را مينگريست وآنرا مظهر اسم خافض وامين حضرت حقّ مىشناخت ؛ در مرحلهء دوّم همين سالك آسمانرا بعنوان مظهر دو اسم رافع ودائم نمىبيند ؛ بلكه خود اين هردو اسم را شهود مىنمايد ؛ يعنى مظاهر در نظر شهود أو نمودى ندارند ، ودر هر شهودي نفس اسم را مىنگرد ؛ ونه مظهر آنرا ؛ وبالأخره در جميع مظاهر لطف وقهر ، خود أسماء را مىنگرد ونه مظاهر را ، ودر مثل مانند كسى است كه در مظهر اسم جمال ، توجّهى بجميل نداشته وبنفس جمال كه مظهر آن جميل است مىنگرد ؛ مانند صورت در آينه ونفس صورت ، كه در مرحلهء اوّل سالك صورت آينه را مىبيند ودر مرحلهء دوّم بخود صورت مىنگرد ونه در آينه .
امّا در مرحلهء سوّم ؛ سالك نه بصورت آينه ونه نفس صاحب صورت ، هيچيك را