است ؛ در صورتيكه محبّت بندگانش چنين نيست وبتعبير بهتر بايد گفت كه طبق كريمهء :
« فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ »
محبّت بندگان خدا نيز از حضرت حقتعالى بوده ؛ وهركس كه در استعداد أزلي خود آنرا از خدا خواسته است ؛ حضرت حقّ برحسب عين ثابت واستعداد أو همانرا بدو اعطاء كرده است ؛ بعلاوة بايد بدين نكته توجّه داشت كه در حقيقت محبّ ومحبوب يكى بوده ودر مقام فناء محبّ در محبوب ، كمال محبّت وآنهم بشدّت بسيار لازم است ؛ وهر محبّى بدين درجت نخواهد رسيد ، مگر باقتضاء عين ثابت وأزلي خود ؛ ودر اينصورت هر محبّى محبوب وهر محبوبى محبّ خواهد بود ؛ وبا اينوصف محبّ از زبان محبوب سخن سرميدهد ؛ وظهور برخى از أولياء اللّه بصفت محبّ وبعض ديگر بصفت محبوبيّت ، بلحاظ بطون آن وصف ديگر در اوست ؛ پس آنكه بمحبّ بودن ظاهر گردد ، صفت محبوبى در أو پنهان است وبرعكس ؛ ونيز امكان وصل محبّ بمحبوب نيست ، مگر بمحبوب بودن خود ؛ واوّلين محبوب خلقي ، حضرت رسول خاتم ( ص ) است كه بمرتبهء حبيب ومحبوب بودن رسيد ودر وصل بمقامات قاب قوسين أو أدنى ويا بتعبير عرفاء شامخ بمسند « برد اليقين » از كلّ عالميان وآدميان برتر نشست ؛ واز زبان معشوق حقيقي گفت :
« قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ ؛ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ »
پس هركس از روش وسياق دين أو پيروى كند ، در عين اينكه دوست حضرت حقتعالى است ؛ خدا نيز أو را دوست دارد ؛ وهرچه اين تبعيّت باشتداد گراييده وكمال پذيرد ، بدرجهء محبوبيّت ومحبّيت آن بنده نيز درافزوده خواهد شد ؛ تا بدان حدّ كه محبوب ومحبّ عين يكديگر گرديده ورسم دو بيني از ميان برداشته شود ، وبقول عارف بزرگ ملّا عبد الرّحمن جامى :
هست آيين دوبينى ز هوس * قبلهء عشق ، يكى آمد وبس
وبهمين ملاحظه آنحضرت فرمود : « من رآني فقد رأى الحقّ » وحسين بن منصور حلّاج بدين انگيزه « انا الحقّ » گفت وحضرت موسى نيز بهمين جهت از زبان واسطهاى چون درخت ، در كوه طور :
« إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ »
شنيد وعلىّ عليه السّلام زبان بخطبة البيان گشود ، وبايزيد بسطامى نيز : « ليس في جبّتى سوى اللّه » گفت وعرفاء شامخ ديگر هم بسخنانى از همين مقولات تفوّه كردند واز حضرات ائمّه نيز در تأييد شطحيّات عارفان خبري بدين مضمون رسيده است كه : « لنا مع اللّه حالات ، هو فيها نحن ونحن فيها هو » . البتّه هريك از درجات محبّت وودّ ، وعشق نيز داراى درجاتى ديگرند كه