ملحوظ بوده ؛ ووجود شعور در شيئى متحرّك لازم است ؛ ودر حقيقت فرق آن با حركت طبيعي صرف ؛ همين وجود شوق وشعور متحرّك است ؛ كه أو را بكمال مطلوب هدايت ميكند ؛ وبتعبير ديگر فصل أخير حركت شوقى از طبيعي ، همين انگيزش شعورمندانه براي وصول بمطلوب مورد اشتياق متحرّك است ؛ وبدين ملاحظه حركت شوقى را ارادى هم گفتهاند ؛ كه بالأخره باختيار متحرّك انجاميده وبحركت نفساني هم موسوم است ؛ كه اين نويسنده در جلد دوّم كتاب « حكمتنامه » يا شرح كبير خود بر منظومهء حكمت سبزوراى آنرا در جدول خاصّى تدوين وترسيم كردهام ودر اين جدول بچهلگونه حركت اشاره نمودهام ، كه شرح وبسط آنها در اين وجيزه لزومى ندارد ؛ وچون عامل اصلى در سير صعودى موجودات بسوى حضرت حقتعالى ، همين حركاتند ؛ ما از اين حركتها بدو قسم اساسى ومعتبر ومهمّ آنها : يكى حركت جوهري وذاتي استكمالى وديگرى حبّى وعشقى مىپردازيم ؛ ودر هر مبحث ومسئلهاى ، بتدقيق وتحقيق در نكات مهمّه ولطيف آنها مبادرت ميورزيم :
اوّل - تحقيق در حركت جوهري ذاتي واستكمالى :
يكى از مسائل فلسفي وحكمت الهى كه بوسيلهء شخص ملّا صدرا - عليه آلاف التّحية والثّناء - مبرهن وبدلائل ابرازى أو مدلّل گرديده ، همين مسئلهء حركت از ذات جوهر واستكمال آن به آن بسبب حركتي بوصف مزبور است كه فهم مسائل حكمي وفلسفي بسيارى بر آن مترتّب ميباشد ؛ يكى از آنها حدوث سراسر عالم بلحاظ ذات وصفات وايجاد طبيعت بوده وديگرى وصول بغايات واستكمال ذاتي موجودات طبيعي ووحدت جمعى وحافظ در مراتب مختلف عالم طبع ونيز تحوّلات استكمالى نفس ناطقه ميباشد ، كه براساس حركت در جوهر ذات هر شيئى نهفته گرديده ودر حقيقت ميتوان آنرا بزرگترين عامل صعودى در سير بسوى حضرت حقتعالى دانست .
اكنون ، پيش از بيان ادّلهء اين حركت ونتايجى كه ميتوان از آن گرفت ؛ بتوضيح اجمالي برخى از مسائل مورد اشاره در فوق مىپردازيم .
1 - حدوث سراسر عالم طبيعت :
حكيم سبزوارى ، از اين مبحث در شرح خود ؛ با جملهء « حدوث العالم الطّبيعى بشراشره » ياد كرده وگويد : أجسام عنصرى وأثيرى - اعمّ از بسيط ومركّب - وبطور كلّى اجزاء وجزئيّات وكلّ وكلّيات وتمامى عالم از مادّه وصورت جسمي ونوعي وأوصاف واتباع ولوازم آنها ؛ يعنى از أفلاك وسماويّات
و