تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 308

مساهمون:

ص٣٠٨
لذا تشكيك در عوارض معتبر نبوده ومقابل آن يعنى تواطؤ در ماهيّات اعتبار دارد . پس از امعان‌نظر در اين مقدّمه ، والتفات بتفاوت امر تشكيكى با متواطى ؛ بايد دانستكه أسماء اللّه ، عين حقايق وجودي حضرت باريتعالى بوده وأسماء لفظي وكتبي ، اسم نميباشند ؛ بلكه اسم الإسمند ، وچون هر اسمى براي ذات حقّ داراى حقيقتي وجودي است ووجود نيز در هر موجود ؛ امرى مشكّك ؛ يعنى داراى مراتبى از تقدّم وتأخّر وشدّت وضعف ونقص وكمال است ؛ بنابراين ، هرچه بدين أوصاف وجودي متّصف گردد ، بحسن وأحسن وعظيم وأعظم نيز موصوف بوده ؛ وهر مرتبهء وجود ، برحسب همين معيارهاى شديد وضعيف وناقص وكامل ومقدّم ومؤخّر وغيره ، داراى اسمى خاصّ خود است ؛ كه در ديگرى مورد نداشته وآن نيز به اسمى خاصّ خود موسوم ميباشد . بنابراين ، اعتبار ذات حقّ بصفتي معيّن ، موجب تحقّق اسمى خاصّ بوده ولذا اسم بدين معنى وجودي أمرى است تشكيك‌پذير وچون از اين خصيصهء ذاتي بهره‌ور باشد ؛ ناگزير اين أسماء حقيقي حقّ در ممكنات ، عين وجود آنها بوده واز أنواع تشكيك يعنى شديد وضعيف وناقص وكامل ومقدّم ومؤخّر بودن نيز برخوردار ميباشند ؛ وچون بقبول اين حقيقت تن دردهيم ، ناگزير در أسماء حقيقي خداوند تعالى هم ، فاضل وأفضل وعظيم وأعظم وحسنى وأحسن نيز وجود داشته وآنچنانكه مسمّاى اللّه از حيث وجودي وأوصاف آن غير از هويّت مطلقهء حقّ است ؛ با مرتبهء غيب الغيوبى أو نيز فرق داشته ودر وجود أحدى وواحدى وفرديّت أو هم متفاوت است ؛ در صورتيكه وجود واجب ذاتي در جميع مراتب مزبور وأسماء مختلفهء آن ، يك حقيقت داراى شدّت وضعف ونقص وكمال وتقدّم وتأخّر بوده وبتعبير ديگر ؛ شدّت وجوبي وجود در مرتبهء غيب الهويّهء حقّ بسيار بيشتر از مرتبهء ظهور آن در الوهيّت است ، ودر الوهيّت هم قويتر از مرتبهء احديّت أسمائي وصفاتى اوست ؛ چنانكه همين أحديت يا فيض أقدس نسبت بواحديّت يا فيض مقدّس هم از وصف تقدّم وتأخّر ذاتي بهره‌مند بوده وبالآخرة وجود در مراتب هاهوت ولاهوت وجبروت وملكوت وناسوت وكون جامع يا انسان كامل ، از أوصاف تقدّم وتأخّر وشدّت وضعف ونقص وكمال ذاتي برخوردار بوده ؛ وسرانجام همان وجود در مراتب نازلتر بهيولاى أولى در عالم ملك وشهادت منتهى ميگردد كه به پست‌ترين مرتبه يا أمرى عدمي موسوم ميگردد ؛ وهريك از اين مراتب
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 308 | غلامحسين رضانژاد