است ونه أسامي ذات بنحو حقيقت .
حكيم وعارف سبزوارى در اسرار الحكم « 1 » خود ، ائمّهء أسماء اللّه را هفت اسم : حىّ وعليم ومريد وقدير وسميع وبصير ومتكلّم دانسته وأسماء ديگر در تحت شمول اينان ؛ مانند مبدع ومنشئ ومخترع ومكوّن وخالق ورازق ومبدء ومعيد ومدبّر ومصوّر وغفور ورحيم ومانند اينها ؛ كه همه در تحت شمول اسم القدير مىباشند ، ونيز چونان أسماء : حكيم ودليل وهادي وملهم وموحى ومدرك وخبير ، كه از فروع اسم عليم ودر تحت شمول آنند ؛ وبقيّه أسماء فرعى ديگر هم بر همين منوال وايندو مثال بوده ؛ وهمچنين است حكم نود ونه اسم وهزار ويك اسم ديگر وعبارت : من أحصاها دخل الجنة مراد از شمارش ، تخلّق وبرتر از آن تحقّق بأسماء بوده ؛ كه بالمآل موجب دخول در بهشت صفات حقّ گرديده ودر نتيجة بايد دانست كه أصول وكلّيات أسماء متناهي ميباشند ؛ ليكن فروع آنها نامتناهى وغيرقابل احصاء بوده ولذا خالقيّت ورازقيّت بتعداد كلّ مخلوقات ومرزوقات من الأزل إلى الأبد ميباشند وبينهايت بالعدّة وبالمدّة خواهند بود ؛ يعنى هرچه مخلوق ومرزوق در جميع عوالم از ذرّهء هباء تا درّة البيضاء در محاسبه قرار گيرد ، مشمول دو اسم خالق ورازق بوده وتا خداوند متعال باقي است ايندو اسم داراى مظاهرى لا يتناهى در فروعند ؛ امّا هر عقل كلّى ، نوعي است منحصر بفرد ، وعقول جزئي ديگر فرد آن نوعند ؛ كه در شمول حكم كلّى واقعند ونه در رديف ويا در عرض آن ؛ ونكتهء ديگر خالقيّت ورازقيّت در هر فردى از مخلوقات بىنهايت ، داراى ظهورى خاصّ آن مخلوق ويژه ميباشند ، كه با فرد ديگر از همان رتبه يا درجه ، متفاوت ومختلف است ؛ واين تفاوت واختلاف ، بتعداد هر فردى از نوع وهر نوعي از جنس وهر جنسي از جنس الأجناس موجود بوده ؛ ولذا حضرت حقتعالى در هر آن بظهورى ودر هر ظهورى بحكومت اسمى ، وهر اسمى هم به تابعيّت فرع از أصل وأصل از أصل الأصول ظاهر است ؛ وسرانجام جميع أسماء اللّه الحسنى وصفاته العليا ، بذات حضرت واجب الوجود منتهى ميگردند كه صرف الحقيقة بوده وداراى وحدت حقّه ومطلقه ، حتّى فارغ ومبرّى از همين قيد اطلاق ميباشد .
هامش
( 1 ) - أسرار الحكم ؛ تأليف فيلسوف سبزوارى عليه الرّحمه ، با مقدّمه وحواشي حكيم ذوفنون ، مرحوم آقا ميرزا أبو الحسن شعرانى چاپ اسلاميّه 1351 شمسي .