تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 286

مساهمون:

ص٢٨٦
أسماء را مظهرى خاصّ خود ودر اينصورت گاهى از آنها بعالم ظاهر ومحسوس اراده واطلاق گرديده وگاهى هم اعمّ از غيب وشهادت بوده وكريمهء قرآني
« عالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ » *
دليل برآنست ؛ وبالنّتيجه بايد دانست كه اينگونه از أسماء اللّه بوجهي در تحت شمول وحيطهء اسم « الآخر والظّاهر » بوده وأسماء حسنى عبارتند از أصول وامّهات جميع أسماء الهى ؛ وما در تكميل كلام وتماميّت بحث بذكر بعضي از نكات ضروري ولازم مىپردازيم : برخى از محقّقان « 1 » براين باورند كه اسم از براي صفت است ؛ وچون ذات حقّ در ميان جميع أسماء مشترك بوده وتكثّر در أسماء بسبب كثرت يافتن صفات ميباشد ، كه باعتبار مراتب غيبى است ؛ ولذا مفاتيح مزبور عبارتند از معاني معقولى كه در غيب وجود حضرت حقتعالى بوده ، واگرچه در عالم عين وخارج معدومند ، ليكن در عقل موجود وداراى أثر وحكم در وجود خارجي ميباشند ؛ چنانكه شيخ أكبر - ابن عربى - در فصل نخست از كتاب نفيس فصوص الحكم بدان اشاره كرده است . از وجهي ديگر نيز تكثّر در أسماء وصفات حضرت حقّ بعلم ذاتي أو برميگردد ؛ زيرا علم خداوند تعالى بذات خود وبراي ذات خود ، موجب علم بكمالات ذاتي أو در مرتبهء أحديّت است ؛ ومحبّت الهى مقتضى ظهور ذات أو بر كلّ أسماء وصفات بنحو انفراد متعيّن در حضرت علم أو بوده وپس از آن در عالم عين وخارج پديدار ميگردد وبحصول كثرت مىانجامد ؛ وچون صفات حقتعالى نيز برحسب اقتضاء ذات أو گاهى كلّى ومحيط بوده وگاه ديگر حيطهء كلّى نداشته واز اين ويژگى بركنارند ؛ بنابراين ، صفات تامّ ومحيط أو همان امّهات صفاتند ، كه به « ائمّهء أسماء » ناميده شده‌اند ؛ اگرچه صفات فاقد حيطهء كلّى أو نيز ، به أكثر موجودات خارجي محيط ميباشند ؛ امّا از حيطه وكلّيت ائمّهء أسماء بهره‌ور نبوده وقلمرو خارجي آنها شامل مفصّلات نخواهد شد ؛ وائمّهء أسماء نيز اگرچه كلّى ومحيطند ، ليكن برخى از آنها متوقّف بر بعض ديگر بوده وفي المثل علم ، متوقّف بر حيات واراده بر علم وقدرت بر اراده توقّف دارد .

تذكّرى در اسم أعظم :

شيخ مؤيّد الدّين جندي در شرح فصوص الحكم شيخ أكبر
هامش
( 1 ) - هداية الأمم يا شرح كبير بر فصوص الحكم ابن عربى تأليف وتحقيق غلامحسين رضانژاد « نوشين » طبع اوّل از انتشارات الزّهراء سال 1380 .