هيچ اسمى از حيث ظهور حقيقت آن در خلق ، بىآغاز وپايان نبوده وآنگاه كه جميع موجودات از جزء وكلّ وجزئي وكلّى بمرتبهء فناى كلّيه در وجود حقّانى نائل آمدند ، تمامى أسماء اللّه وهمگى مظاهر آنها نيز از نمود ويژهء خود باتّحاد وحداني در ذات وصفات وافعال حقّ پيوسته وكسى بنداى الهى :
« لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ؟ »
پاسخ نخواهد داد ؛ بجز خود أو كه از زبان كلّ مخلوقات خواهد گفت :
« لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ »
وبهمين علّت جميع أسماء عيني حضرت حقتعالى نيز در ذات أو فانى گرديده وكريمهء :
« وَإِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ »
در سورهء ياسين و :
« إِنْ كانَتْ إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً ، فَإِذا هُمْ جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ »
ونيز آيهء :
« ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيامَةِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ »
در سورهء قصص ، حاكى وگوياى از اين حقيقت واقعي است ؛ واز حيث ديگر بايد دانست كه دايرهء شمول أسماء اللّه وگسترهء بعضي از آنها بسيار زياد بوده وبرخى هم مختصّ بمواردى معيّن است والبتّه كسى را بحقيقت جميع أسماء اللّه آگاهى ووقوفي نيست ؛ مگر آنانكه خداوند بجميع أسماء وصفات خود برآنها تجلّى وظهور كرده وبمرتبهء :
« قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى »
رسيده باشند ، وچنين شخصي جز يكى نيست وآنهم عبارت از طينت الهى محمّدى ( ص ) در مقام مزبور است ، كه فرمود : لي مع الله حالات ، لا يسعني فيها ملك مقرب أو نبي مرسل والبتّه طبق فرمودهء مزبور ، آنهم حالتي است ونه مقامي ، وشايسته است بدانيم كه حالت در تلوين ومقام در تمكين ، ظهور وتحقّق دارد ؛ كه آنحضرت در چنين حالتي بمرتبهء ظهور در بطون وبطون در عين ظهور ميرسد ومصداق كريمهء :
« عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً ، إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ »
وچنين رسولي كسى جز قائم بمقام ارتضى واصطفى يا نفس نفيس محمّدى ( ص ) نخواهد بود ، كه ورثهء پاك وگوهرهاى تابناك آل وخاندان وأولاد معصوم أو نيز از چنين مرتبت ومزيّتى برخوردارند ، و : كلنا من نور واحد وأنا وعلى من نور واحد شاهد صدق اين دعوى است .
امّا برخى از أسماء اللّه نيز داخل در مفاتيح الغيب بوده وبعض ديگر از حيطهء مكوّنات بيرونند ولذا از حدود ادراك كلّ ممكنات أمرى وخلقي بركنار وبدور مانده ودر مرتبهء شهود هيچ كس در نخواهند آمد ؛ ونيز بايد دانستكه در بين دو اسم متقابل هم اسمى وجود دارد كه داراى دو وجه بوده وبتعبير ديگر برزخي جامع در ميان هردو مرتبه ميباشد ، والبتّه چنين اسمايى ذو وجهتين بوده ومتولّد از نكاح الهى أسماء وصفات ديگر است ؛ ولذا هر متولّد جديدى ، داراى اسمى غير از اسم ديگرى خواهد بود ؛
و