مسمّاى آن يا ذات حضرت حقّ ، بدان ظاهر آمده وشناخته ميگردد ؛ ومراد از أركان أربعة نيز همان حيات وموت ورزق وعلم است كه چهار فرشته برآنها موكّل بوده وعبارتند از إسرافيل وعزرائيل وميكائيل وجبرائيل وفعل اوّل هم عبارت از نفخ صور وأرواح ، در قوالب موادّ وأجساد است ؛ كه به اعطاء حركت وحسّ براي برانگيختن شوق وطلب انجاميده وبالمآل شوق وحركت هم براي تحصيل كمال هر شخص ميباشد ؛ واين مبحث مربوط بهمان فعل اوّل است كه مورد تحقيق قرار گرفت .
امّا فعل دوّم ، عبارتست از تجريد أرواح وصور از أجساد وموادّ وإخراج نفوس از أبدان كه مربوط بمصوّر بوده واگر اين تجريد نباشد ؛ استحالات وانقلابات در أجسام ممكن نبوده ودر نتيجة استكمال وانتقالاتى فكرى در نفوس امكان ندارد ؛ ودر عين حال خروج از دنيا وقيام عند اللّه نيز براي أرواح محقّق نميگردد ؛ وبعبارت بهتر جميع أشياء در منزلي واحد ومقام نخست متوقّف خواهند ماند .
امّا فعل سوّم ، عبارت از إعطاء غذا ونموّ يافتن بر مقدار شايسته وميزان معلومى براي هرچيزى بوده ونيز ارتباطي هم با حفظ وامساك دارد ؛ بطوريكه اگر اين فعل نباشد ، نشو ونماى بدنها متوقّف مانده وتطوّرى در أطوار ملكوت در أرواح وعلوم ومعارف نهفته در فطرت ، حاصل نمىآيد ؛ وامّا فعل چهارم ، عبارتست از وحى وتعليم وتأديهء كلام از خداوند سبحان به بندگان أو ، كه در عين حال بقوّهء نطق وادراك كلّى مرتبط بوده واگر اين فعل نباشد ؛ هيچكس حتّى يك معنى از معاني را به بيان وقول دريافت نكرده وقلب ونفس كسى ؛ الهام حقّ والقاء در روح را از جانب خداوند متعال استفاده نمىنمود ، ودر اين مبحث ژرف ، أسرار ديگرى است كه در اين وجيزه نمىگنجد .
در كتاب كافى ، خبري ديگر از حضرت أبى عبد اللّه عليه السّلام نقل شده است كه در آخر آن فرمايد : « واللّه خلق الأشياء لا من شيئى كان ؛ واللّه يسمّى بأسمائه وهو غير أسمائه والأسماء غيره » يعنى خداوند تعالى أشياء را آفريد ؛ امّا نه از چيزى كه قبلا موجود بوده باشد ، وحضرت حقّ بأسماء خود كه مخلوق اويند ، ناميده شده ، وحال اينكه أو غير از أسماء وأسماء نيز بجز ذات أو ميباشند .
بايد دانست ، مراد از تأكيد حضرت صادق عليه السّلام در خلق أسماء اللّه وحادث بودن آنها ، اعمّ از ملفوظ ومكتوب ، اشارهايست بردّ مذهب برخى از أهل عامّه وجماعت كه
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 265
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٢٦٥