تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 258

مساهمون:

ص٢٥٨
بنابراين ، موجودات ديگر وأعيان ممكنات اسم الاسمند ، وچون هريك را اسمى است دليل وعلامت بر مسمّى ، در نتيجة تذكّر بأسماء أسماء الأسماء ، چيزى جز بهرهء زبانى ووهمى نخواهد داشت ، والبتّه اين تذكّر وتسبيح خاصّ انسان وآدميان است وگرنه جميع موجودات وأعيان ممكنات ، هريك بنفس خود اسمى از أسماء اللّه ميباشند ، كه تسبيح وذكر آنها عين تشخّص وجودي وكمال آنها بوده وبتعبير ديگر ذات لها التّسبيح والذّكر در آنها مصداق نداشته وبايد گفت كه ذات عين التّسبيح والذّكر هستند ، وحتّى برخى از مشهوران بعرفان مانند شيخ أبو محمّد عبد القادر گيلانى كه اسم أعظم را اللّه دانسته وملتفت نبوده است كه اسم أعظم متناسب با شأن ومرتبت وجودي هر موجودى با ديگرى متفاوت بوده وفرق دارند ، گويد : ذكر باسم أعظم يا اللّه بشرطى افادهء مطلوب حقّانى را ميكند كه بزبان بگويند ودر قلب بجز خدا بچيزى التفات نداشته ودل وجان مستغرق در اين دريا گردد ؛ وجز بخدا بهيچ موجودى التفات نكرده ونفس خود را در خداوند فانى كند وغير از حقتعالى هيچ موجودى را حقيقي نداند . امّا اين گوينده بدين نكته نرسيده است ؛ كه تلفّظ به لفظ اللّه ، همان تركيب خاصّ حروف آنست ونه حقيقت مسمّى وحتّى مدلول اين اسم هم حضرت حقتعالى نيست ؛ مگر اينكه اسم را عين ذات خداوند رحمان بدانند ومنظور از آنرا حقيقت اسم شناخته واسم را نيز عين مسمّى گيرند ونه صورت لفظي ووضعي آن ، وبنظر ميرسد كه قول شيخ عبد القادر ناظر بهمين معنى است ؛ وپيروان أو در نقل گفتارش بتسامح وغفلت وعدم اعتناء بمفادّ آن قناعت كرده‌اند ؛ چنانكه قاضى أبو على ملقّب به « ارتضا خان بخارى صفوى » از علماى هند ومتوفّاى 1270 هجرى در كتاب « منحة السّراء في شرح الدّعاء المسمّى بكاشف الغطاء » « 1 » بنقل عبارات شيخ عبد القادر پرداخته وعين مبحث مورد نقد را از أو نقل كرده است . ليكن اگرچه حضرت حقّ را اسم أعظم خاصّى است كه كمتر كسى بدان آنهم بحقيقت وصول نائل ميگردد ، واين اسم را مظهرى معيّن وواحد در كلّ عوالم وجودي است ؛ ومعيّن ومشخّص بودن مظهر اين اسم نيز دلالتى بر عدم تعدّد مظاهر كريمهء آن ندارد ؛ ليكن بتحقيق بايد دانست كه هر اسمى از أسماء اللّه به نسبت مظهرى متناسب ، در حقيقت انطباق وكاربرد واقتضاء أعظم بوده وبهمين دليل كسى از حضرت صادق - عليه آلاف
هامش
( 1 ) - چاپ دائرة المعارف حيدرآباد دكن ، الطّبعة الأولى ، سال 1337 هجرى ، مطبعهء مجلس .