تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 129

مساهمون:

ص١٢٩
قول كساني باشد كه بحجّيت ظواهر كتاب اللّه عقيدة ندارند ؛ واگر مردمان قادر بتدبّر در قرآن نباشند ؛ برانگيختن خدا مردم را بتفكّر وتدبّر در آن امرى عبث وبيفايده مىنمود وبديهي است كه نسبت دادن امر عبث بحضرت حقتعالى گونه‌اى از كفر در شمار بوده ودر نتيجة قرآن از حيث ظواهر ألفاظ آن ميتواند موضوع استدلال وحجّت قرار گيرد ؛ ونكتهء قابل ملاحظه در قرآن اينستكه فرمايد :
« هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ ، مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَأُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ ، فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ، ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ ، وَما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ ، وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ »
يعنى - اى محمّد - اوست كه اين كتابرا بر تو نازل كرد ، كه برخى از آيات آن محكمند واين آيات امّ الكتاب ميباشند وبعض ديگر متشابهند . ليكن كساني كه در دل آنها ميل بباطل است ، بسبب فتنه‌جويى وميل بباطل بتأويل متشابهات روى كرده وبقصد فتنه بتأويل ميگرايند ، وحال اينكه تأويل متشابهات را جز خداوند كسى نميداند وآنانكه راسخ در علمند ميگويند ما بقول خداوند تعالى ايمان آورده‌ايم وقرآن چه محكم وچه متشابه از جانب حضرت حقتعالى بوده وكسى از آن بجز خردمندان پند نميگيرد . در اين كريمه بوضوح معلوم است كه محكمات آياتي را گويند كه معاني آنها ظاهر وواضح بوده ومفهوم ومعنى آن از ألفاظ وكلمات آشكار است ؛ ومتشابهات آياتي ميباشند كه معاني آنها واضح وظاهر نبوده ومحتمل بين دو يا چند مفهومند ، وخداوند تعالى اين آيات متشابهه را « امّ الكتاب » يا أصل وريشهء كتاب خود ناميد ، وچون معاني آنها واضح نيست ؛ آنانكه دلشان بباطل گرايش دارد وسوداى فتنه‌اى در سويداى خود مىپرورند ؛ بتأويل از متشابهات پرداخته وبرأي خود مبادرت بتأويل آن ميكنند ؛ در صورتيكه تأويل متشابهات بمعناى مراد خداونديرا كسى بجز حضرت حقّ نميداند وآنانكه قدمي استوار ونفسي راسخ در علم دارند ، ميگويند همهء قرآن از جانب خدا بوده وجز خردمندان از آيات الهى پند نخواهند گرفت ، واز اين تقسيم خداوندى بمحكمات ومتشابهات ، معلوم است كه هيچگونه ذمّ وسرزنشى متوجّه بكسانى نيست كه بمحكمات عمل كرده وبمعانى ظاهر آن ميگرايند وبرعكس تأويل‌كنندگان محكمات چيزى جز ابتغاء وانگيزش فتنه در دل نمىپرورند وامّا تنها آنانكه متشابهات را بمحكمات ردّ ميكنند ، مشمول حكم ابتغاء فتنه نخواهند بود ؛ وسرانجام بصراط مستقيم قرآن هدايت ميشوند ؛ وخداوند متشابهات را