باقى خواهد بود .
پس حقيقت توكل در اين صورت محقق مىشود ، و چون خواستى از صميم دل و روى حقيقت متوكل باشى مىبايد به تمام آرزوهاى دل و علائق قلبى خود قلم بطلان كشيده ، و چون كسى كه از زندگى دست شسته و حياة مادى دنيوى را توديع مىكند ، از برنامههاى مادى و افكار و هدفهاى دنيوى توديع بكنى .
پس در مقام توكل متعلل مباش ، و در پى به دست آوردن علل و جهات و اغراض نهايى سير مكن ، و چون نماز ميت پنج تكبير بر پشت سر هدفهاى مادى و خواهشهاى نفسانى بخوان ، و تنها توجه خالص تو به پروردگار عزيز باشد و بس .
[ ( شرح ) ]
توكل به صورت اول بر سه مرتبه متحقق مىشود .
اول توكل كردن از لحاظ عبوديت و به خاطر انجام وظائف بندگى ، و اين مرتبه بالاترين مقام متوكلين است ، و هيچ گونه نظر و مقصد و غرضى در ميان نباشد .
دوم توكل از لحاظ محبت و به خاطر عشق و علاقه اى كه به پروردگار متعال دارد ، و آن محبت اقتضاء مىكند كه آنچه محبوب عزيز اختيار كرده و مىپسندد او نيز بپسندد .
سوم توكل روى عنوان عظمت و قدرت و علم و احاطه و خير و صلاح بينى و مهربانى و عطوفت پروردگار متعال ، و متوجه است كه آنچه خير و صلاح اختيار كرده و بهتر از او دانا و قادر و محيط است .
و در هر صورت مبدء توكل به طور كلى ايمان پيدا كردن و معرفت و حصول يقين است ، و تا ايمان به مفهوم حقيقى آن پيدا و محقق نگشته است اتصاف به صفت توكل امكان نخواهد داشت . اينست كه در روايات شريفه در ابواب علائم ايمان توكل و تفويض و تسليم و رضا از علائم شخص مؤمن شمرده شده است .
تكيه بر تقوى و دانش در طريقت كافريست ، راهرو گر صد هنر دارد توكل بايدش رند عالم سوز را با مصلحت بينى چه كار ، كار ملكست آنكه تدبير و تأمل بايدش
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 331
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣٣١