و معصيتى نيست كه : سنگينتر باشد بر بنده و عقوبت و مجازات آن سريعتر صورت بگيرد و پشيمانى و ندامت آن شديدتر باشد و گرفتارى و ناراحتى آن زودتر در ميان مردم ظاهر گردد ، از كلامى كه بر خلاف حق و صواب است . و زبان ترجمه كنندهء افكار باطن و خبر دهنده و آگاهىكننده از قلب است . و به وسيلهء زبان آنچه در نهان قلب و باطن است كشف مىشود . و به ميزان زبان و گفتههاى او مردم در روز قيامت محاسبه مىشوند . و كلام باطل مانند خمر است كه عقول را از مجراى طبيعى خود خارج كرده ، و حالت سكر و مستى به عقول مىدهد . و چيزى كه سزاوارتر و مستحقتر به زندانى شدن و تحت مراقبت قرار گرفتن باشد از زبان ؛ پيدا نمىشود ، و هر چه بيشتر از او مراقبه نمايند بهتر است .
يكى از حكما گفته است : زبان خود را از كلام بد و ناصواب نگهدار ، در موردى كه سخن حق است ؛ تا مىتوانى حرف بزن . و اما سكينه ( وقار و طمأنينه ) و ساكت بودن ؛ پس آن حالت بسيار خوب و جالب و بلندى است كه از جانب پروردگار متعال به افرادى مخصوص عطاء مىشود ، و آنان دوستان خدا و امينان بر اسرار الهى هستند در روى زمين و در ميان خلق .
[ ( شرح ) ]
چنان كه جسد بىروح از مقام انسانيت بر كنار ، و از ارزش معنوى ساقط است ؛ همين طور است عملى كه از انسان سر مىزند .
هر عمل و كارى كه از آدمى ظاهر مىشود ، ارزش آن وابسته به نيت و قصدى است كه توأم با آن عمل است . ثواب و عقاب و اندازهء ارزش هر عملى از خصوصيات نيت و فكرى كه در آن عمل است ، معلوم و مشخص مىشود ، و در حقيقت ميزان ثواب و عقاب همان نيت باطنى و انديشههاى قلبى است . اينست كه وارد شده است : الاعمال بالنيات ، و لكل امرء مانوى . پس مقام و مرتبهء هر شخصى از لحاظ حقيقت و روحانيت و واقعيت ؛ وابسته به خصوصيات اخلاقى و صفات قلبى او است .
اسم خواندى رو مسمى را بجو ، مه به بالا دان مدان در آب جو حرف و صوت و نطق را برهم زنم ، تا كه بىاين هر سه با او دم زنم
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 193
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص١٩٣