متعال است سخن بگوى ، و اگر نه از سخن خوددارى كرده و ساكت باش ، و بدان كه سكوت به خير و فائدهء تو است . و در ميان عبادات و طاعاتى كه از اعضاء و جوارح انسان سر مىزند ، عبادتى كه چون سخن گفتن از جهت مايه سبكتر و از لحاظ منزلت سنگينتر و از نظر ارزش نزد خداوند متعال بيشتر و بالاتر باشد ، پيدا نمىشود ، البته آن كلامى كه در آن خشنودى و رضاى پروردگار بوده و براى او گفته شود ، و يا به عنوان ذكر رحمت و نشر نعمتهاى او ، و بيان صفات عظمت و جمال او باشد .
آيا نمىبينى كه خداوند متعال در ميان خود و رسولانش براى كشف اسرار و بيان حقائق و اظهار علوم مخزون خود ، چيزى را غير از كلام قرار نداده است ، و وحى و تفهيم مطالب به وسيلهء كلام صورت گرفته است ، و همچنين است وسيلهء تفهيم و تفاهم در ميان انبياء و مردم كه غير از كلام نيست . پس ثابت مىشود كه : كلام بهترين وسيلهء فهم معارف و رسيدن به حقائق و علوم است ، و از اين لحاظ آن را لطيفترين عبادات محسوب مىكنيم .
[ ( شرح ) ]
كلام از نظر مفهوم آن بر چهار قسم قابل قسمت مىشود :
1 - آنچه مربوط به عظمت و جلال و جمال پروردگار متعال است ، و يا آنچه مربوط به ساير حقايق و معارف اصول دين مىباشد .
2 - آنچه مربوط به احكام و آداب و قوانين و آييننامهء دين است .
3 - آنچه مربوط به حقوق ديگران و امور اجتماعى است .
4 - آنچه مربوط به حقوق و امور فردى و شخصى خود است .
در قسم اول بايد با نهايت دقت متوجه باشد كه كوچكترين برخوردى به مقامات عظمت و كبريائى و جلال و جمال احديت و معارف حقه نداشته باشد ، و سخن گفتن و يا نوشتن در اين موضوعات بسيار مهم است ، و در صورتى كه سخن مخالفى گفته شد ، تأثير بسى فراوان و انعكاس بسيار شديدى در روحيهء آدمى پيدا كرده ، و در نتيجه مورد قهر و غضب و عذاب الهى واقع شده ، و از مراحل روحانيت و صفا و قرب و رحمت و لطف حق متعال منقطع مىشود .
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 191
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص١٩١