كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 362
و إنما لم ينقل عنه ، بل يحكى الاجماع لبعض دواعى الاخفاء . الامر الثانى : إنه لا يخفى اختلاف نقل الاجماع ، فتارة ينقل رأيه ( عليه السلام ) فى ضمن نقله حدسا كما هو الغالب ، أو حسا و هو نادر جدا ، و أخرى لا ينقل إلا ما هو السبب عند ناقله ، عقلا أو عادة أو اتفاقا ، و اختلاف ألفاظ النقل أيضا صراحة و ظهورا و إجمالا فى ذلك ، أى فى أنه نقل السبب أو نقل السبب و المسبب . رأى حضرت را نقل نمىكند ، بلكه به خاطر برخى از انگيزههاى اخفاء ، با لفظ اجماع حكايت مىكند [ و نام حضرت را پنهان مىدارد ] . 2 . اختلاف الفاظ حاكى اجماع امر دوم : ناگفته نماند كه نقل اجماع مختلف است : [ گاهى سبب و مسبب ، هر دو را نقل مىكند ، و گاهى فقط سبب را نقل مىكند . مراد از « سبب » ، قول علمائى است كه از قول امام عليه السلام كشف مىكند ، و مراد از « مسبب » قول معصوم عليه السلام است ] ، 1 . ناقل ، گاهى [ سبب و مسبب ، هردو را نقل مىكند ، يعنى : ] رأى امام عليه السلام را در ضمن نقل اجماع بهطور حدسى حكايت مىكند ، چنان كه غالب نقل رأى امام عليه السلام چنين است ، [ يعنى : مقصود ناقل از اجماع منقول ، اجماع همهء علما است به نحوى كه امام عليه السلام را داخل مجمعين مىداند ، هرچند امام عليه السلام را نديده ، ولى به جهت قاعدهء لطف ، يا اتفاق آراء مىداند كه امام نيز جزو آنهاست ] ؛ 2 . يا رأى امام عليه السلام را به نحو حس بيان مىكند ، و اين بس بسيار اندك است ، 3 . و گاهى تنها آنچه را از نظر خود ناقل ، عقلا [ به سبب قاعده لطف ] ، و يا عادتا [ به سبب حدس ] ، و يا برحسب اتفاق ، سبب كشف رأى امام عليه السلام است نقل مىكند . الفاظ نقل نيز از جهت صراحت ، [ مثلا بگويد : همهء امت ( معصوم و غيرمعصوم ) اجماع دارند به فلان قول ] ، و ظهور ، [ مثلا بگويد : امت محمد صلى اللّه عليه و آله اجماع دارند ، يا اصحاب ، اجماع دارند ] و اجمال ، [ مثلا بگويد : فقهاى ما اجماع دارند ] ، در نقل سبب يا نقل سبب و مسبب باهم ، اختلاف دارند .