كما هو طريقة المتأخرين فى دعوى الاجماع ، حيث إنهم مع عدم الاعتقاد بالملازمة العقلية و لا الملازمة العادية غالبا و عدم العلم بدخول جنابه ( عليه السلام ) فى المجمعين عادة ، يحكون الاجماع كثيرا ، كما أنه يظهر ممن اعتذر عن وجود المخالف بأنه معلوم النسب ، أنه استند فى دعوى الاجماع إلى العلم بدخوله ( عليه السلام ) و ممن اعتذر عنه بانقراض عصره ، أنه استند إلى قاعدة اللطف .
هذا مضافا إلى تصريحاتهم بذلك ، على ما يشهد به مراجعة كلماتهم ، و ربما يتفق لبعض الاوحدى وجه آخر من تشرفه برؤيته ( عليه السلام ) و أخذه الفتوى من جنابه ،
شرح
ملازمهاى ميان اجماع و رأى امام عليه السلام وجود ندارد . چنان كه طريقه متأخرين در ادعاى اجماع ، همين است ؛ زيرا آنان با اينكه غالبا اعتقادى به ملازمه عقلى و ملازمهء عادى [ ميان آنچه نقل كرده و رأى امام عليه السلام ] ندارد ، و نيز عادتا علم به دخول آن حضرت درميان مجمعين ندارد ، ولى در بسيارى موارد حكم به اجماع مىكند ، [ و تنها علت اين حكم ، همين طريقهء اخير است ] ، چنان كه اين مطلب از كسى كه [ در مسألهاى مدّعى اجماع است و بر او اشكال مىشود كه چگونه اين ادعا را مىكند درحالى كه برخى علما مخالفند ، مىبينيم كه ] از وجود نظر مخالف عذر مىآورد كه مخالف ، معلوم النسب است [ پس امام عليه السلام نيست تا نظر مخالفش قابل اعتنا باشد و ] در ادعاى اجماع استناد مىكند كه به دخول امام عليه السلام [ درميان مجمعين ] علم دارد . و نيز از وجود نظر مخالف ، عذر مىآورد كه مخالف ، عصرش منقضى شده [ پس مخالفتش زيانى به ادعاى اجماع نمىزند و ] به قاعده لطف استناد مىكند . اين [ از اين طريقه ] .
افزون بر اينكه اصوليون خود به مسلك خود تصريح كردهاند ، چنان كه مراجعه به كلمات آنان شاهد اين سخن است .
5 . چه بسا براى أوحدى از افراد ، راه ديگرى [ براى ادعاى اجماع ] روى مىدهد و آن اينكه وى [ در زمان غيبت ] به ديدن امام عليه السلام تشرف حاصل كرده و فتوى را از آن حضرت گرفته ، ولى [ در وقتى كه دليل براى صحت فتوايش مىآورد ] ،