كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 363
الامر الثالث : إنه لا إشكال فى حجية الاجماع المنقول بأدلة حجية الخبر ، إذا كان نقله متضمنا لنقل السبب و المسبب عن حس ، لو لم نقل بأن نقله كذلك فى زمان الغيبة موهون جدا ، و كذا إذا لم يكن متضمنا له ، بل كان ممحضا لنقل السبب عن حس ، إلا أنه كان سببا به نظر المنقول إليه أيضا عقلا أو عادة أو اتفاقا ، فيعامل حينئذ مع المنقول معاملة المحصل فى الالتزام بمسببه بأحكامه و آثاره . و أما إذا كان نقله للمسبب لا عن حس ، بل بملازمة ثابتة عند الناقل بوجه دون المنقول إليه ففيه إشكال ، أظهره عدم نهوض تلك الأدلة على حجيته ، إذ المتيقن 3 . حجيت اجماع منقول كاشف از رأى امام عليه السلام امر سوم : اشكال [ و اختلاف نظرى ] در حجيت اجماع منقول كه با ادلهء حجيت خبر واحد نقل مىشود - هرگاه نقل ناقل [ نسبت به اجماع ] ، متضمن نقل سبب و مسبب از روى حس باشد ، [ مثلا بگويد : صد نفر از علما كه يكى از آنان معصوم عليه السلام بود فرمودند ] - نيست ، البته اگر نگوييم نقل چنين اجمالى در عصر غيبت امام عليه السلام سست است ؛ [ زيرا اطلاع حسى بر رأى امام عليه السلام در اين زمان ، جز براى افرادى اندك حاصل نمىشود ] ، همچنين [ اشكال و اختلاف نظرى در حجيت اجماع منقول نيست ] ، اگر نقل اجماع متضمن مسبب نباشد ، بلكه بهطور خالص ، سبب را از روى حس نقل كند ، [ مثلا بگويد : فقهاى اماميه اجماع دارند ] ، ولى منقول ، هم به نظر ناقل ، سبب كشف رأى امام عليه السلام باشد ، و هم به نظر منقول اليه ، عقلا [ از باب قاعدهء لطف ] يا عادتا [ از باب حدس ] و يا برحسب اتفاق ، سببيت داشته باشد ، كه در اين صورت ، با اجماع منقول ، معامله اجماع محصل مىشود ، در اينكه به مسبب اجماع [ - قول امام عليه السلام ] ، ملتزم شده و احكام آثارش را مترتب مىكند . و اما زمانى كه نقل اجماع از قبيل نقل مسبب [ - قول امام عليه السلام ] باشد ، كه از روى حس نباشد ، بلكه مبتنى بر ملازمهاى بوده كه به وجهى نزد ناقل ثابت باشد ، نه نزد منقول اليه ، در اين صورت ، در حجيت آن [ به نفس ادله اعتبار خبر واحد ، اختلاف نظر و ] اشكال است كه اظهر آن است كه ، آن ادله بر حجيت اجماع منقولى كه مستند به حسّ نيست قيام نمىكنند ، زيرا قدر متيقن