لما عرفت من أن ملاكهما أن يكون للكلام ظهور ، و يكون قالبا لمعنى ، و هو مما يظهر بمراجعة الوجدان ، فتأمل .
ثم لا يخفى أنهما وصفان إضافيان ، [ 183 ] ربما يكون مجملا عند واحد ، لعدم معرفته بالوضع ، أو لتصادم ظهوره بما حفّ به لديه ، و مبيّنا لدى الآخر ، لمعرفته و عدم التصادم بنظره ، فلا يهمنا التعرض لموارد الخلاف و الكلام و النقض و الابرام فى المقام ، و على اللّه التوكل و به الاعتصام .
شرح
كه كلام داراى ظهور باشد و غالبا براى معناى خاصى باشد [ بهطورى كه هنگام اطلاق ، آن معنا ظاهر شود ] و اين امر با مراجعه به وجدان روشن مىشود [ و ملاك مجمل آن است كه ظهورى نداشته باشد و اين نيز با مراجعه به وجدان حاصل مىشود نه دليل و برهان ] فتأمل .
بارى ، پنهان نماند كه مجمل و مبين از اوصاف اضافى [ و نسبى ] هستند ، [ 183 ] زيرا چهبسا كلامى نزد شخصى مجمل باشد ، زيرا به معناى موضوع له آن آگاه نيست ، و يا ظهور آن با قرائنى كه نزدش حاصل است معارض مىباشد ولى [ همان كلام ] نزد ديگران مبين باشد ، زيرا [ به موضوع له آن ] آگاه است [ و قرائنى كه با ظهورش ] متعارض باشد ، از نظر وى وجود ندارد . بنابراين متعرض شدن به موارد اختلاف نظر و سخن راندن در اين مقام ، و به نقض و ايراد پرداختن ، براى ما اهميتى ندارد . بر خداوند توكل مىكنيم و به او متوسل مىشويم .