قبايلى از عرب بود كه انگيزههاى مختلفى داشت كه يكى از آنها امتناع بعضى از آنها از دادن حقوق مالى اسلام بود . ابو بكر در اين فتنه كه مىرفت همه جا را فرا گيرد موضع قاطعى داشت و سخن مشهور خود را گفته بود كه : « 1 » « به خدا قسم اگر افسار شتر را كه به پيامبر مىدادند از من منع كنند ، با آنها مىجنگم و اگر كمكى پيدا نكنم به تنهايى با آنها مىجنگم تا خداوند ميان من و آنها حكم كند كه او بهترين حكم كنندگان است » .
بعضى از مرتدها هم به دنبال مدعيان دروغين نبوت افتادند . ابوبكر براى جنگ با آنها سپاهى فراهم ساخت كه در طليعه آن صحابه پيامبر بودند و مدت زمان زيادى نگذشت كه جزيره عربى همگى به حكم اسلام سر فرود آوردند « 2 » اما تعداد بسيارى از كسانى كه در خاموش كردن اين فتنه شركت كرده بودند ، در راه خدا كشته شدند و در ميان آنها جمعى از حافظان قرآن بودند و روايات اشاره مىكنند كه جنگ عامه كه در آن خداوند مسيلمه كذاب و ياران او را از بين برد ، از بزرگترين جنگهاى رده بود و پر خطرترين و مؤثرترين آنها نيز بود و در آن روز هزار و دويست نفر از مسلمانها شهيد شدند كه از ميان آنها سيصد و شصت نفر از مهاجرين و انصار و تنها از شهر مدينه بودند . « 3 » روايات اشاره مىكنند كه اين حوادث و پيشى گرفتن اصحاب حافظ قرآن بر شهادت و انتظار اينكه در آينده نيز چنين باشد ، مهمترين عاملى بود كه عمر و صحابه را به ضرورت جمع آورى قرآن مكتوب در يك جا متوجه كرد و اين پس از آن بود كه قرآن در قطعههاى متفرقهاى قرار داشت كه در زمان پيامبر نوشته شده بود و لذا پس از واقعه يمامه ، عمر اين كار را به ابوبكر پيشنهاد كرد .
هامش
( 1 ) خليفه بن خياط : تاريخ خليفه ، دمشق ، 1967 ، ج 1 ص 79 .
( 2 ) درباره جنگهاى رده بنگريد به : طبرى : تاريخ ، ج 3 ( اخبار سال يازده ) و كلاعى .
( ابو سليمان ربيع بن سليمان يكى از علماى قرن ششم و هفتم ) : تاريخ الرده كه آقاى خورشيد احمد فارق آن را از كتاب :
الاكتفاء بما تضمنه من مغازى المصطفى و مغازى الخلفاء از همان نويسنده اقتباس كرده است ، دهلى ( هندوستان ) معهد الدراسات الاسلامية ، 1970 و ابن اثير : الكامل فى التاريخ ، قاهره ، ادارة الطباعة المنيرية 1349 ه ج 2 ص 231 - 260 .
( 3 ) طبرى : تاريخ ، ج 3 ص 296 ابن كثير ( ابو الفداء اسماعيل ) در : فضائل القران ، مطبعة المنار ، 1347 ه ص 25 اشاره مىكند به اينكه در آن روز نزديك به پانصد نفر از قاريان قرآن كشته شدند ، و بنگريد به ، ابن الجزرى ( ابو الخير محمد بن محمد ) : النشر فى القراءآت العشر ، قاهره ، مطبعة مصطفى محمد ، ج 1 ص 7 و قرطبى ( محمد بن احمد بن ابى بكر ) در الجامع لاحكام القرآن ط 2 ، دار الكتب المصرية 1952 ج 1 ص 49 مىگويد : « گفته شده است كه در آن روز هفتصد نفر كشته شدند و نيز بنگريد به :
كلاعى ص 120 .