مىگفت : اين آيه را در محلى كه در آنجا چنين و چنان آمده ، قرار بده . « 1 »
هم ابو عبيد « 2 » و هم ابن ابى داود « 3 » از ابن عمر نقل مىكنند كه گفت : « پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم از اينكه كسى با مصحف ( و يا قرآن ) به سرزمين دشمن مسافرت كند ، نهى فرمود مبادا كه به دست دشمن بيفتد » اين روايت تنها با حمل صحيفه يا هر چيزى كه قرآن در آن نوشته شده ، جور در مىآيد چون پيامبر كسى را از حفظ قرآن نهى نكرده بود . « 4 »
مطلبى كه در اينجا بايد به آن توجه داشت اين است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم به آنچه صحابه از قرآن مىنوشتند ، مراجعه مىكرد . از زيد بن ثابت نقل شده است كه مىگفت : « 5 » « خدمت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم وحى را مىنوشتم و آن حضرت بر من املاء مىكرد وقتى از نوشتن فارغ مىشدم ، مىفرمود : بخوان . و من مىخواندم اگر سقطى داشت اصلاح مىنمود » .
اگر اين اخبار به چيزى دلالت كند ، پيش از هر چيز به اين دلالت مىكند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم در نظر داشت كه همه قرآن ثبت شود تا از ضايع شدن و از بين رفتن آن جلوگيرى شود .
بنابراين آن حضرت بدين گونه سنت جمع آورى و كتابت قرآن را پايه گذارى فرمود و به اين كار فرمان داد و آن را بر كاتبان قرآن املاء كرد و آن حضرت از دنيا نرفت مگر اينكه گروهى از صحابه همه قرآن را حفظ كرده بودند و بقيه صحابه هم به طور متفرقه آن را حفظ كرده بودند و يا با آن آشنايى داشتند و مواضع آيات را مىدانستند همان گونه كه امروز كسى كه حافظ قرآن نيست ، مواضع همه آيات را مىداند . « 6 »
علما تصريح كردهاند كه همه قرآن در عهد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم در صحيفهها و لوحها و برگهاى
هامش
( 1 ) ابو عبيد : فضائل القرآن ، و معالمه و ادبه ، ( خطى ) دار الكتب المصرية شماره ( 20101 ب ) لوح 35 .
( 2 ) همان مصدر لوح 11 .
( 3 ) المصاحف ص 179 - 183 و بنگريد به : ابن قتيبه : عيون الاخبار ، ج 2 ، ص 131 .
( 4 ) باقلانى ( ابو بكر محمد بن الطيب : نكت الانتصار لنقل القرآن ، اسكندريه ، منشأة المعارف 1971 ص 256 .
( 5 ) صولى ص 165 ( محمد بن يحيى صولى مىگويد : ابو محمد عبد اللّه بن احمد بن عتاب و او از حسن بن عبد العزيز الجروى و او از عبد اللّه بن يحيى و او از نافع بن يزيد و او از عقيل و او از ابن شهاب و او از سليمان بن خارجه بن زيد بن ثابت و او از پدرش و جدش نقل كرده است ) .
( 6 ) ابو عمردانى : جامع البيان فى القراءات السبع المشهورة ( خطى ) دار الكتب المصريه ، شماره ( 3 م قراءات ) برگ 10 أ .