در معيارهاى صرفى و نحوى و يا در جهت معنا با همديگر متفاوتند » « 1 » و ميان پيشينيان ، كسانى بودهاند كه ترديد كردهاند كه اين زيادتها براى فرق گذارى بوده است .
ابن درستويه مىگويد : « 2 » « اگر در هر اسمى كه به اسم ديگرى شباهت دارد ، و اوى اضافه شود ، بيشتر كلمات با واو خواهد بود ، مانند : قلب و قلب و قدر و قدر . . . »
به نظر ما آنچه را كه دانشمندان علوم عربى گفتهاند ، بحثهاى تاريخى مربوط به نگارش و لغت رد مىكند و راز اين زيادتها را با دليلهاى قانع كنندهترى توضيح مىدهد ، حتى مىتوان اين اصل را لا اقل در كتابت عربى نقض نمود . پيش از اين گفتيم كه واو در « عمرو » ممكن است از بقاياى زيادت واو در پايان نامها در كتابت نبطى باشد ، و به زودى دربارهء كلمات ديگرى كه در آنها حرف زايدى وجود دارد ، به اضافهء كلمات ديگر ، بحث خواهيم كرد و وجوه احتمالى اين زيادتها را - كه ربطى به فرق گذارى ندارد - بيان خواهيم نمود . « 3 »
از اين گذشته ، دانشمندان رسم و لغت عربى اشاره كردهاند كه بعضى از كلماتى كه به نظر مىآيد كه مخالف قياس نوشته شده ، مطابق با اصل است و شايد آن اصل ، اصل اشتقاقى دور باشد ، مانند : « الربوا » « 4 » و يا اصل اشتقاقى نزديك باشد و كلمه پيش از آنكه در اين سياق قرار بگيرد ، به آن شكل بوده است . « نمىبينى كه كاتبان كلمهء « الرحمن » را با لام مىنويسند ، ولى صداى راء مشدّد شنيده مىشود . همچنين است در « الضارب و الذاهب » كه مطابق معنا نوشته مىشود ، در حالى كه تلفظ بر خلاف آن است « 5 » » و منظور از « معنا » در اينجا همان اصل كلمه است كه تشكيل شده از الف و لام معرفه و لفظى كه الف و لام بر آن داخل شده است .
همچنين ملاحظه مىكنيم كه آنها مىگويند بعضى از حروف ساقط مىشود و علت آن ، يا استخفاف « سبك كردن كلمه » و يا بىنيازى از حروف حذف شده به وسيلهء حرف باقى مانده است و اين در صورتى است كه در كلام ، دليلى بر آنچه كه از كلمه حذف شده وجود
هامش
( 1 ) كمال محمد بشر ، الاصوات ، ص 237 .
( 2 ) كتاب الكتاب ، ص 46 ، ابن السيد البطليوسى ، ص 166 .
( 3 ) بنگريد به : مبحث چهارم از فصل چهارم ، پاراگراف سوم .
( 4 ) جعبرى ، برگ 226 ، أ .
( 5 ) زجاجى ، الجمل ، ص 272 و بنگريد به : ابن درستويه ، ص 5 ، ابن وهب ، الكاتب ، ص 330 .