يكنواخت باشند « 1 » و الف در « مائة » زايد است ، تا ميان آن و « منه » فرق باشد ، « 2 » يا ميان آن و « ميّه » « 3 » فرق باشد و بعضيها در « اوخىّ » در حال تصغير ، واوى اضافه كردهاند ، تا ميان آن با « اخى » كه مكبّر است فرق باشد و اينكه زيادت ، در حال تصغير است براى آن است كه مصغّر فرع است و فرع براى زيادت مناسبتر است . ديگر اينكه كلمه در حال تصغير ، تغيير داده مىشود و تغيير با اين عمل مناسبتر مىنمايد . « 4 » همچنين عربها ، الف را در كلماتى مانند : « ركبوا ، ذهبوا » اضافه كردند ، تا ميان آنها و كلماتى مانند : « يعدو » « 5 » فرق باشد و يا براى فرق گذارى ميان واو جمع و واو نسق « 6 » باشد ، و « على » را كه از حروف است « حرف جرّ » همه جا ، با ياء نوشتند ، تا ميان آن و « علا فى الارض » فرق باشد . همچنين « الى » را نيز ، با ياء نوشتند ، تا ميان آن و « الا » كه لام آن مشدّد است فرق باشد « 7 » و تاى تانيث را در آخر كلمات ، به صورت هاء نوشتند ، تاى ميان آن با تاى اصلى در بناى كلمه ، فرق باشد . « 8 »
و بدين گونه آنها سعى كردهاند هر كلمهاى را كه در نگارش عربى مطابق با قواعد نيامده است ، به اين باب ، ملحق كنند و آنها ، هيچ كلمهاى را كه زيادتى در آن وجود دارد رها نمىكنند ، مگر اينكه آن را به اين باب حمل مىنمايند . بعضى از نويسندگان جديد ، آنچه را كه آنها دربارهء فرق گذارى ميان كلمه گفتهاند ، تكرار كردهاند .
به نظر اين نويسنده : « اين زيادتها يك نوع چاره جويى نوشتارى است كه منظور از آن ، فرق گذارى ميان دو يا چند نوع از صيغههايى است كه در شكل كتابت ، متشابه هستند ، ولى
هامش
( 1 ) ابراهيم جعبرى ، خميلة ارباب المراصد فى شرح عقيلة اتراب القصائد ( خطى ) ، دار الكتب المصريه ، شمارهء 249 ، بخش قراءات ، برگ 226 ، أ .
( 2 ) ابن قتيبه ، ادب الكاتب ، ص 253 ، ابن درستويه ، ص 46 ، سيوطى ، همع الهوامع ، ج 2 ، ص 238 .
( 3 ) قنسى ، الطراز فى شرح ضبط الخراز ( خطى ) ، دار الكتب المصريه ، شمارهء 261 ، بخش قراءات ، برگ 71 أ ، ابن وهب ، الكاتب ، ص 330 .
( 4 ) سيوطى ، همع الهوامع ، ج 2 ، ص 239 و بنگريد به : ابن قتيبه ، ادب الكاتب ، ص 253 ، صولى ص 251 .
( 5 ) زجاجى ، الحمل ، ص 274 .
( 6 ) ابن قتيبه ، ادب الكاتب ، ص 253 ، ابن وهب ، الكاتب ، ص 330 .
( 7 ) سليمان بن نجاح ، التنزيل فى هجاء المصاحف ( خطى ) ، المكتبة الظاهرية ، دمشق ، به شمارهء 5964 ( نسخهاى از اين كتاب به صورت ميكرو فيلم پيش من است ) ، لوح 7 .
( 8 ) الازهرى ، ج 1 ، ص 50 .