يا مخالفت با رسم مىباشد . « 1 »
ابو بكر انبارى درباره وقف بر اسماء مؤنثى كه با تاء و يا هاء نوشته شده صحبت كرده و اختلاف قراء را در اين زمينه بيان نموده و اين نوع كلمات را از موارد مخالفت جايز با رسم دانسته است . او مىگويد : هر كجا حرف هاء در اسم مؤنث آمده باشد ، وقف بر هاء و تاء هر دو جايز است ، آيا نمىبينى آنها در مصحف گاهى به تاء و گاهى با هاء مىنويسند ؟ و قراء در اين باره اختلاف كردهاند ، بيشتر آنها مىگويند : در وقف نبايد از آنچه كه در مصحف آمده تجاوز كرد . بنابراين هر كجا با تاء آمده وقف بر تاء و هر كجا كه با هاء آمده وقف بر هاء مىكنيم ولى ديگران گفتهاند : تو مخير هستى ، اگر خواستى در هر كجا كه در كتاب خدا ، هاء براى تأنيث نوشته شده مىتوانى هم وقف بر هاء و هم وقف بر تاء كنى . اگر وقف بر هاء كردى دليل تو اين است كه اراده سكوت كردهاى و اگر وقف بر تاء كردى دليل تو اين است كه اراده وصل كردهاى . ابو بكر اضافه مىكند : اين روش ما را به تعجب وادار نمىكند ، زيرا اگر مخالفت مصحف در وقف جايز باشد ، در وصل نيز جايز خواهد بود ، و از آنجا كه قراء بر ترك هر قرائتى كه مخالف مصحف باشد ، اجتماع كردهاند ، لذا بايد كسى كه در وصل يا وقف آگاهانه خلاف مصحف عمل مىكند ، خطا كرده باشد . « 2 »
اين نوع از مخالفت كه ناشى از طبيعت كتابت است به گونهاى است كه قارى نمىتواند از آن فرار كند و ناچار است كه از رسم تجاوز كند و مطابق با روايت بخواند و به مخالفت با رسم توجه نكند ، زيرا صورتهاى هجاى كلمات كه در آنها علامتهاى زايدى وجود دارد و يا به طورى است كه با تلفظ مطابقت نمىكند ، آنها متأثر از تلفظ قديمى است كه استعمال آن از بين رفته و تلفظ جديد جايگزين آن شده است ولى كتابت صورت قديمى را از دست نداده است . يا بگوييم كه كتابت در جهت نشان دادن تمام حروف كامل نشده است و لذا ناطق مىتواند كلمه را به صورت كمال يافته آن تلفظ كند ، خواه علامتهاى موجود به تمام حروف آن دلالت داشته باشد يا بعضى از حروف آن علامتى در كتابت نداشته باشد .
از آنجا كه هجاى كلمه عربى به طور كلى با تلفظ آن در حالت وقف مشخص مىگردد ،
هامش
( 1 ) بنگريد به : النشر ، ج 1 ، ص 12 - 11 .
( 2 ) ايضاح الوقف و الابتداء ، ج 1 ، ص 282 - 281 .