است و دوّمى آن را از اولى اخذ مىكند . » « 1 » ابن الجزرى در نتيجه همين موضعگيرى ، ساختار ركن سوم از اركان قرائت صحيح را اصلاح كرده و گاهى گفته است : « هر قرائتى كه به طور مطلق با قواعد عربى موافق باشد » « 2 » و گاهى گفته است : « هر قرائتى كه با قواعد عربى موافق باشد اگر چه از يك وجه . . . » « 3 » او در اينجا جمله ( اگر چه از يك وجه ) را اضافه كرده و غرض خود را از اين جمله چنين بيان نموده است « 4 » : « اينكه در بيان ضابطه گفتيم كه ( اگرچه از يك وجه ) نظر به وجهى از وجوه علم نحو است ، خواه فصيح باشد يا فصيحتر ، اجماعى باشد يا اختلافى ، البته اختلافى كه ضرر نرساند ، و اين در صورتى است كه قرائت يك قرائت شايع باشد و پيشوايان قرائت آن را با سند صحيح دريافت كرده باشند ، زيرا همين است كه پايه مهم و ركن استوار است و اين همان نظريّه انتخاب شده از طرف محققين در مورد موافقت با قواعد عربى است . چه بسا قرائتهايى كه بعضى از نحويها يا حتى بسيارى از آنها آن را قرائتها را انكار كردهاند ولى به انكار آنها بهايى داده نشده بلكه پيشوايان سلف كه در اين باره مقتدا هستند ، بر آن قرائتها اجماع كردهاند . . . سپس مثالهايى از اين قرائتها كه بعضى از نحويها آنها را انكار كردهاند ، آورده ، مانند : سكون
بارِئِكُمْ
( بقره 2 / 54 ) و
يَأْمُرُكُمْ
( 2 / 67 ) و كسره
الْأَرْحامَ
( نساء 4 / 1 ) و فاصله ميان دو مضاعف در
قَتْلَ أَوْلادِهِمْ شُرَكاؤُهُمْ
( انعام 6 / 137 ) و مانند آنها . سپس سخن دانى را كه اندكى پيش نقل كردم آورده است .
هامش
( 1 ) النشر ، ج 1 ، ص 429 .
( 2 ) منجد المقرئين ، ص 15 .
( 3 ) النشر ، ج 1 ، ص 9 .
( 4 ) همان مصدر ، ج 1 ، ص 10 و بنگريد به : سيوطى : الاتقان ، ج 1 ، ص 211 .