تاء و وجه سومى هم نقل شده كه پذيرفته نيست چون مخالف مصحف است ، ابن مسعود چنين خوانده : « لا تعبدوا » « 1 » همچنين ابن خالويه قرائت كسى را كه در سوره فاتحة الكتاب ( مليك ) خوانده رد مىكند و مىگويد : « كسى چنين نخوانده چون مخالف خط مصحف است و پشتيبان ندارد . » « 2 » و ابن مجاهد در كتاب : « السبعة » اين معيار را زياد به كار برده است . « 3 » فقط اينها نيست بلكه اين معيار در حكم درباره يك قرائت كامل نيز به كار رفته است . ابن الجزرى دربارهء قرائت ابن محيصن مكى ( متوفى 123 ه ) مىگويد : « اگر نبود كه در آن مخالفت با مصحف وجود دارد ، آن را به قرائتهاى مشهور ملحق مىكردم » « 4 » .
اهميت اين ركن در قبول يا ردّ قرائت از اقدامى كه محمد بن احمد بن ايوب معروف به ابن شنبوذ ( متوفى 328 ه ) كرده معلوم مىشود ، زيرا كه او خواندن با قرائتى را كه سند آن صحيح باشد اگر چه مخالف با رسم مصحف هم باشد جايز مىداند . « 5 » او خواندن نماز را مطابق با مصحف ابىّ و مصحف ابن مسعود و به هر قرائتى كه روايت آن صحيح باشد ، جايز مىداند و ابن نديم مثالهايى از قرائت او را نقل كرده ، مانند : ( اذا نودى للصلوة من يوم الجمعه فامضوا الى ذكر اللّه ) و مانند : ( و كان امامهم ملك يأخذ كل سفينة صالحة غصبا ) و نظير آنها « 6 » .
ابن مجاهد به خاطر اين قرائت با او مبارزه كرد و ابن مقله وزير با حضور ابن مجاهد و گروهى از علما و قضات مجلسى ترتيب داد و صورت جلسهاى نوشته شد كه طىّ آن ابن شنبوذ پس از اعتراف توبه كرد « 7 » . و ابن نديم متن نامه رجوع او را از قرائت خود چنين آورده است : « محمد بن احمد بن ايوب مىگويد : من زمانى حروفى را مىخواندم كه با مصحف عثمانى كه اجماع بر آن هست و اصحاب پيامبر بر آن اتفاق كردهاند ، مخالف بود ،
هامش
( 1 ) ص ، 132 و مثال ديگر آن را در ص 202 ببينيد .
( 2 ) اعراب ثلاثين سوره ، ص 23 .
( 3 ) بنگريد به : ص 107 ، 420 ، 684 .
( 4 ) غاية النهاية ، ج 2 ، ص 167 .
( 5 ) قسطلانى : ج 1 ، ص 105 .
( 6 ) الفهرست ، ص 31 و بنگريد به : غاية النهاية ، ج 2 ، ص 55 .
( 7 ) ابن الجزرى : غاية النهاية ، ج 2 ، ص 54 .