( متوفى 202 ه ) و يعقوب بن اسحاق حضرمى ( متوفى 205 ه ) كه اهل بصره بودند و خلف بن هشام البزاز ( متوفى 229 ه ) كه اين افراد معاصر با ابو عبيد ( متوفى 224 ه ) بودند و به نظر مىرسد كه در آن زمان چندان شهرتى نداشتند كه ابو عبيد نام آنها را هم بياورد .
ابو عبيد قاسم بن سلام در كتاب خود به نام « فضائل القرآن » فصلى را باز كرده و در آن راجع به عرضه كردن قرآن و اخذ آن از اهل قرائت و پيروى از پيشينيان و تمسّك به چيزهايى كه از آنان رسيده ، سخن گفته است و در آغاز آن به روايتى از بخارى كه از فاطمه و ابن عباس و ابو هريره نقل كرده اشاره مىكند و آن اينكه جبرئيل در هر شب از ماه رمضان قرآن را به پيامبر عرضه مىكرد و اين كار سالى يك بار انجام مىگرفت ولى در سالى كه پيامبر از دنيا رفت دوبار انجام گرفت ، « 1 » سپس از دريافت قرائتها و عرضه آن بر قراء صحبت كرده و سند قرائت ابن عامر پيشواى قرائت اهل شام را آورده و از يحيى بن حارث ذمارى نقل كرده كه او مىگفت : « قرآن را نزد عبد اللّه بن عامر يحصبى ختم كردم و عبد اللّه بن مغيرة بن شهاب مخزومى خوانده بود و او بر عثمان بن عفان خوانده بود و ميان آنها واسطهاى وجود نداشت . او سپس نقل مىكند كه عاصم بن بهدلة ( ابن ابى النجود ) بر ابو عبد الرحمن السلمى و زربن حبيش خوانده و ابو عبد الرحمن نيز بر على بن ابى طالب خوانده و زر بن حبيش هم بر عبد اللّه خوانده است . سپس روايت مىكند كه مجاهد قرآن را سه بار بر ابن عباس عرضه كرد و عبد اللّه بن اسحاق حضرمى قرآن را از يحيى بن يعمر و نصر بن عاصم ليثى اخذ نمود » « 2 » .
همچنين ابو عبيد از مصادر قرائت يكى از شيوخ خود به نام اسماعيل بن جعفر انصارى مدنى قارى ( متوفى 180 ه در بغداد ) سخن به ميان آورده و گفته است « 3 » : « اسماعيل بن جعفر به ما گفت كه قرآن را نزد عيسى بن وردان الخداء ( متوفى حدود 160 ه ) خوانده است . مىگويد : و نيز قرآن را نزد سليمان بن مسلم بن جماز ( متوفى بعد از 170 ه ) خواندم و سليمان بر ابو جعفر يزيد بن قعقاع ( متوفى 130 ه ) غلام عبد اللّه بن عياش بن ابى ربيعه
هامش
( 1 ) صحيح بخارى ، ج 6 ، ص 229 و فضائل القرآن ، لوح 50 .
( 2 ) بنگريد به : فضائل القرآن ، لوح 50 .
( 3 ) همان مصدر ، لوح 50 ، 51 .