قاريان شام ) ابو خليد بن سعد « 1 » رفيق ابو الدرداء بود ، ولى اهل شام ابن عامر را بر يحيى بن حارث و ديگران مقدم داشتند و خود يحيى به قرائت او برگشت و از او نقل كرد و بر او اعتماد نمود .
گفتههاى ابو عبيد روشن مىكند كه از اول اسلام تا زمانى كه او ذكر كرده ، كار به همين منوال پيش رفته است و چون دورهء چهارم رسيد كه همان سال سيصد هجرى و نزديكيهاى آن بود ، رياست علم قرائت به ابوبكر بن مجاهد رسيد و در اين علم بر مردم آن زمان پيشى گرفت . او از ميان قرائتهاى گوناگون آنچه را كه مطابق با رسم مصحف بود انتخاب نمود و از ميان قاريان نيز كسانى را انتخاب كرد كه مشهور به عدالت و شناخت بودند و بر مردم زمان خود در دين و امانت و معرفت و حفظ پيشى داشتند و مردم زمانشان آنها و قرائت آنها را اختيار كرده بودند و از ساير شهرها به آنها مراجع مىنمودند و در قرائت و گوش دادن به قرائت ديگران ممارست و آشنايى بيشتر داشتند . ابن مجاهد طولانى بودن زندگى اين افراد را هم در نظر گرفت و چنين نظر داد كه اينها هفت نفر باشند به تعداد مصحفهاى عثمانى كه به شهرها فرستاده شده بود و با عنايت به گفته پيامبر ( ص ) كه اين قرآن بر هفت حرف از هفت باب نازل شده اين بود كه هفت را از پيشوايان قرائت در شهرها انتخاب كرد و او نخستين كسى بود كه به اين هفت نفر اكتفا نمود و درباره قرائت آنها كتابى تأليف كرد و مردم در اين انتخاب از او پيروى نمودند . در جمع آورى قرائتهاى اين هفت نفر كسى بر او پيشى نگرفته بود » « 2 » .
سخنان ابو عبيد در بر شمارى نامهاى قراء تا عصر خودش كه شامل سه نسل مىشود :
صحابه و تابعين و پس از تابعين ، تاريخ روشنى را در پيدايش مدارس قرائت به دست مىدهد و معلوم مىشود كه قراء سبعه كه در زمانهاى متأخرى شهرت يافتند از جمله كسانى بودند كه ابو عبيد نام آنها را آورده و گفته كه مردم شهرشان بر قرائت آنان اجتماع كرده بودند ، همچنين كسانى از قاريان دهگانه و يا چهارده گانه كه معروفيت يافتند نيز از اين افراد بودند : ابو جعفر و ابن محيص و حسن بصرى و اعمش غير از يحيى بن مبارك يزيدى
هامش
( 1 ) ابن الجزرى او را خليد بن سعد ناميده ( غاية النهاية ، ج 1 ، ص 606 ) .
( 2 ) جمال القراء ، برگ 150 ب - 151 أ .