پيشواى اهل كوفه در قرائت و مقدم بر آنها بود ، حتى گفته شده كه طلحة بن مصرف نزد اعمش قرائت كرد در حالى كه از او قديمىتر بود . اينها كه نام برديم سران كوفه در قرائت بودند و پس از آنها و چهارمى آنها حمزة بن حبيب الزيات ( متوفى 156 ) بود و او همان كسى است كه بسيارى از مردم كوفه نزد او قرائت كردند و البته همه بر او اجتماع نكردند . از كسانى كه در قرائت از حمزه پيروى نمود ، سليم بن عيسى و ياران او بودند ، و از كسانى كه از حمزه جدا شدند ابوبكر بن عياش بود كه تابع عاصم و ياران او شد .
و اما كسايى ( 189 ) او قرائتها را انتخاب مىنمود و مثلا قسمتى از قرائت حمزه را گرفت و قسمتى از آن را رها كرد . اينها قاريان اهل كوفه بودند .
و از قاريان بصره : عبد اللّه بن ابى اسحاق حضرمى ( 117 ) و ابو عمرو بن علاء ( 154 ) و عيسى بن عمر ثقفى ( 149 ) بودند و قديمىترين اين سه نفر ، ابن ابى اسحاق بود و او قرائت خود را از يحيى بن يعمر و نصر بن عاصم گرفته بود . عيسى بن عمر با قواعد نحوى آشنايى داشت و او قرائت خود را مطابق با قواعد عربى انتخاب كرده بود كه با قرائت عمومى تفاوت داشت و مردم بر او خرده مىگرفتند و او هر كجا كه مىتوانست كلمه را با نصب مىخواند و نصب را دوست داشت مانند اين موارد : ( حمالة الحطب ، الزانية و الزاتى ، السارق و السارقة و نيز اين مورد :
هؤُلاءِ بَناتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ
.
كسى كه مردم بصره به سوى او رفتند و او را پيشواى قرائت قرار دادند ، ابو عمرو بن علاء بود . اينها قاريان بصره بودند و نفر چهارم آنها عاصم الجحدرى ( 128 ) بود كه از او از لحاظ كثرت قرائت مانند اين سه نفر نقل نشده است .
و از قاريان شام : عبد اللّه بن عامر يحصبى ( 118 ) و يحيى بن حارث ذمارى ( 145 ) و سومى كسى بود كه نام او را در شام به من گفتند ولى فراموش كردم ، و قديمىترين اين سه نفر عبد اللّه بن عامر بود و او در زمان خود پيشواى مردم دمشق بود و قرائت آنها از او بود ، سپس يحيى بن حارث از او پيروى كرد و در قرائت جانشين او شد و نفر سوم را با يك خصوصيت ذكر كردند كه من فراموش نمودم .
اينها بودند قاريان شهرها كه پس از دوره تابعين زندگى مىكردند » .
سخاوى پس از نقل اين مطالب از ابو عبيد ، اضافه مىكند : « مىگويم كه او ( نفر سوم از