ابن مجاهد نيز چند روايت در اين زمينه نقل كرده كه از جمله آنها دو سخن عروه و زيد است كه آورديم ، جز اينكه او روايت ديگرى از خارجة بن زيد نقل مىكند كه از پدرش روايت كرده كه گفت : « قرائت سنت است ، پس آن را همانگونه كه مىيابيد قرائت كنيد . » و از محمد بن منكدر ( متوفى 130 ه ) نقل مىكند كه گفت : « قرائت سنت است ، بعدى از قبلى اخذ كند » . سپس ابن مجاهد مىگويد كه نظير اين مطلب از عمر بن خطاب و عمر بن عبد العزيز هم نقل شده است . و روايت مىكند كه عامر شعبى ( متوفى 103 و گفته شده كه پس از آن بوده ) گفته : « قرائت سنت است همانگونه كه پيشينيان شما قرائت كردهاند بخوانيد . » « 1 » و ابو عمرو دانى گفته است « 2 » : « اخبارى كه از پيشينيان و پيشوايان فن و دانشمندان در اين باره وارد شده بسيار است . »
ابن مجاهد ذكر مىكند كه ابو عمرو بن علاء ( متوفى 154 ه ) پيشواى اهل زمان خود در لغت و قارى بصره « قرائتى كه كسى پيش از او نخوانده بود قرائت نمىكرد . » و از اصمعى روايت كرده كه از ابو عمرو شنيده است كه مىگفت : « اگر اين طور نبود كه من چيزى را كه قرائت نشده نمىخوانم ، فلان حرف چنين و فلان حرف چنان را مىخوانديم . » « 3 »
روايات و شواهدى كه تأكيد دارند كه وجوه قرائتهاى گوناگون از صحابه نقل شده بيشتر از آن است كه شمارش شود . وقتى به جستجوى مثالهايى پرداختيم كه در آنها بعضى از قرائتها به سبب ضعف سند مورد انتقاد قرار گرفته از جمله آنها سخن ابن خالويه را خواهيم ديد كه قرائت حسن را در اين آيه :
أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ
( ق 50 / 24 ) چنين ردّ كرده :
« چنين خوانده نمىشود ، زيرا كه در سند آن ضعف است . » « 4 » و ابن خالويه در اول همين كتاب خود كه اين سخن را گفته ، تصريح كرده كه « هر مطلبى كه درباره اختلاف علما در قرائت ذكر كردهام همه را از پيامبر ( ص ) روايت مىكنم . » « 5 » و از جمله آنها سخنى است كه فرّاء از كسانى درباره قرائت بعضى از قرّاء نقل كرده كه « اگر مىتوانستم بر روايت پيشينيان
هامش
( 1 ) اين روايات را در كتاب : السبعه ، ص 51 - 50 ببينيد .
( 2 ) جامع البيان ، برگ 12 ب و بنگريد به : مكى : الابانه ، ص 32 و نيز ابن الجزرى : النشر ، ج 2 ، ص 214 .
( 3 ) السبعه ، ص 48 و بنگريد به : ذهبى : معرفة القراء ، ج 1 ، ص 85 و ابن الجزرى : غاية النهاية ، ج 1 ، ص 290 .
( 4 ) اعراب ثلاثين سوره 140 .
( 5 ) همان مصدر ، ص 15 .