را فراوان مىبينيم : « قرائت را به صورت عرضه نمودن اخذ كرده يا قرائت را به صورت عرضه نمودن نقل كرده « 1 » » و « قرائت را به صورت عرضه كردن و سماع اخذ نموده » « 2 » و « حروف را روايت كرده . . . يا حروف را از او روايت كرده « 3 » » و « حروف از راه سماع روايت كرده » يا حروف را بر وى قرائت نموده است « 4 » . و « قرائت را از راه عرضه كردن اخذ نموده و حروف را از راه سماع روايت كرده . . . يا قرائت را از راه عرضه كردن روايت كرده يا حروف را از وى روايت نموده . » « 5 » از اين گفتهها هر كدام كه با لفظ قرائت باشد دلالت بر دريافت از طريق عرضه كردن و شنيدن مىكند و هر كدام كه با لفظ حروف باشد دلالت بر دريافت روايت از كتابها مىكند آن هم تنها موارد اختلاف را شامل مىشود و تمام قرآن را در بر نمىگيرد . « 6 »
روايتهاى بسيارى از صحابه و تابعين نقل شده كه بر اين مطلب تأكيد دارند كه « قرائت سنت است » يعنى بايد آن را دريافت نمود و رأى و اجتهاد در آن جايز نيست . اين مطلب از عمر بن خطاب و زيد بن ثابت و عروة بن زبير و محمد بن منكدر و عمر بن عبد العزيز و عامر شعبى نقل شده « 7 » . ابو عبيد از خارج بن زيد نقل مىكند كه زيد بن ثابت ( متوفى 45 ه ) گفته : « قرائت سنت است » ابو عبيد در دنبال اين سخن اضافه كرده كه « اين گفته زيد مطلبى را كه بيان كرديم روشن مىكند ، « 8 » زيرا اوست كه نسخه بردارى مصاحف را مباشرت نمود و مهاجر و انصار بر آن اجماع كردند و لذا پيروى از آن را سنت واجب دانسته است . » « 9 » و ابو عبيد در همين جا روايت ديگرى را از عروة بن زبير نقل مىكند كه گفت : « قرائت قرآن سنت است همانگونه كه براى شما قرائت كردهاند قرائت كنيد » .
هامش
( 1 ) مثلا بنگريد به : ج 1 ص 352 و 355 و ج 2 ص 272 .
( 2 ) بنگريد به : ج 1 ص 497 .
( 3 ) بنگريد به : ج 1 ص 462 و ج 2 ص 48 ، 101 .
( 4 ) ج 1 ص 288 .
( 5 ) ج 2 ص 130 .
( 6 ) بنگريد به : دكتر عبد الصبور شاهين : تاريخ القرآن ، ص 200 - 199 و نيز فؤاد سزگين : مجلد 1 ، ص 147 .
( 7 ) ابن مجاهد : ص 50 - 49 .
( 8 ) اشاره به سخنى دارد كه پيشتر نقل كرديم .
( 9 ) لوح 51 .