اولا : درستى سند يا ثبوت روايت و نقل :
منظور از اين ضابطه آن است كه قرائت از يك يا چند نفر از صحابه كه از پيامبر ( ص ) شنيده و خدمت او قرائت كردهاند « 1 » ، روايت شده باشد و ثبوت روايت با صحت اسناد مهمترين چيزى است كه دانشمندان ، صحت قرائت را به آن مربوط دانستهاند . بنابراين بايد قبل از هر چيزى نقل ثابت شود ، سپس به وجود شرايط ديگر توجه شود « 2 » . و نقل مطلب با سندهاى آن يكى از ويژگيهاى خوب اين امت و سنت نيكويى از سنتهاست « 3 » ، و لذا در قرائت بايد رويارويى و سماع صورت گيرد « 4 » . پس اگر شخصى ( شاطبيه ) « 5 » را مثلا حفظ كند حق ندارد قرائتى را كه در آن است قرائت كند مگر اينكه از طريق مشافهه و شنيدن از كسى كه او هم از اين طريق ياد گرفته و همين طور . . . ياد گرفته باشد ، زيرا كه در قرائتها چيزهايى وجود دارد كه جز با مشافهه و سماع نمىتوان آن را دريافت « 6 » . و از همين جاست كه بينيم دانى در مقدمه كتاب بزرگ خود « جامع البيان فى القراءات السبع المشهورة ) ميان اخذ قرائت از طريق تلاوت و مشافهه و اخذ آن از طريق روايت كردن از كتابها ( و نه مشافهه ) فرق مىگذارد و مىگويد « 7 » : « و بيان كردم قرائت هر يك از پيشوايان قرائت را با روايت از كسى كه قرائت را از او از راه تلاوت اخذ كرده و حروف را از او حكايت نموده است ، نه روايت كسى را كه آن قرائت را از روى كتابها و صحيفه نقل كرده ، زيرا كه كتابها و صحيفهها احاطهاى به حروف روشن ندارند و الفاظ مخفى را ادا نمىكنند ولى تلاوت محيط به اينهاست و آن را ادا مىكند . »
همواره در كتب قرائات و طبقات قراء ميان اخذ قرائت با مشافهه و اخذ آن از روى كتاب فرق گذاشته شده و در كتاب « غاية النهاية فى طبقات القراء » تأليف ابن الجزرى ، اين عبارتها
هامش
( 1 ) بنگريد به : ابن الجزرى : النشر ، ج 1 ، ص 13 .
( 2 ) سيوطى : الاتقان ، ج 1 ، ص 213 .
( 3 ) قسطلانى : ج 1 ، ص 173 .
( 4 ) ابن الجزرى : النّشر ، ج 2 ، ص 358 .
( 5 ) و آن نظم ابو محمد قاسم بن فيّره شاطبى ( متوفى 590 ه ) است كه كتاب التيسير ابو عمرو دانى را به نظم در آورده است .
( 6 ) قسطلانى : ج 1 ، ص 171 .
( 7 ) . جامع البيان ، برگ 2 أ .