است . اين سه ركن اساسى ، سه شرط براى قبول يك قرائت و صحت روايت آن است و دانشمندان ، قرائتهايى را كه اين ضوابط به خوبى در آنها رعايت شده ، از قرائتهاى ديگر جدا كردهاند .
اركان سهگانه قرائت از ساختههاى متأخران نيست بلكه از روزى پيدا شد كه صحابه قرآن كريم را از پيامبر دريافت كردند ، و از روزى است كه مصاحف عثمانى نوشته شد و به شهرها ارسال گرديد و اين دو معيار ( صحت روايت و موافقت خط مصحف ) در نقل قرائتها از همان آغاز و پيش از آنكه درباره قرائتها كتابهايى تدوين و تأليف شود و پيش از آنكه دانشمندان عربى در لغت اظهار نظر كنند و قواعد آن را تأسيس نمايند ، مورد عمل بود و شايد با شروع تأليف درباره قرائتهايى كه بيرون از خط مصحف نبودند ، نظم بيشترى يافت .
ابوبكر انبارى از ابو عبيد قاسم بن سلام ( متوفى 224 ه ) نقل مىكند كه او نظر خود را درباره وقف بر كلمهاى كه با هاى سكت نوشته شده ، چنين اظهار كرده است « 1 » : « نظر در همه اين باب وقف بر هاء از روى قصد است ، زيرا اگر هاء در قرائت خوانده شود ، خروج از كلام عرب است و اگر در حال وصل حذف شود خلاف كتاب است ، وقتى قارى اين گونه كلمات روى هاء سكت نمود و هاء را تلفظ كرد ، براى او سه چيز حاصل مىشود :
نخست اينكه مطابق قواعد عربى عمل كرده ، دوم اينكه با خط مصحف موافقت نموده ، سوم اينكه از قرائت قراء بيرون نرفته است » .
ابو عبيد به اين ضوابط سهگانه در كتاب : فضائل القرآن نيز اشاره كرده و گفته است « 2 » :
« قراء قرائت خود را بر اهل معرفت عرضه مىكنند سپس به آنچه كه خودشان مىدانند تمسك مىنمايند و اين از ترس آن است كه مصحفى را كه ميان دو جلد است كم يا زياد كنند . و به همين جهت است كه ساير قرائتها را كه مخالف كتاب است ترك كردهاند و در جايى كه مخالف خط مصحف باشد ، به قواعد عربى توجه نكردهاند هر چند كه قواعد عربى بيان روشنترى هم داشته باشد . آنها تتبع حروف مصاحف و حفظ آن را براى خود
هامش
( 1 ) ايضاح الوقف و الابتداء ، ج 1 ، ص 311 .
( 2 ) لوحهء 51 .