كسانى از قراء كه انتخاب مىكنند آن را براى گروهى و با روايتى مىخوانند ، پس هر كسى آنچه را كه مىخواند انتخاب مىكند ، و قرائتى را روايت مىكند كه به انتخاب او نسبت داده مىشود . بنابراين تنها از روايات پيشوايان قرائت مىتوان انتخاب كرد . عيسى بن عمر ثقفى ( متوفى 149 ه ) عالم در علم نحو بود و در عين حال قرائتى را كه بر طبق قواعد عربى بود ، انتخاب كرده بود كه با قرائت عمومى فرق داشت و مردم آن را انكار مىكردند . شايد مهمترين عوامل مجوز انتخاب ، علاوه بر ثبوت روايت آن قرائت ، موافقت آن با خط مصاحف عثمانى باشد ، بخصوص بعد از آنكه اين مصاحف محل اعتماد امت اسلامى گرديد ، پس هر قرائتى كه مخالف خط مصحف و خارج از آن بود كمتر آن را نقل مىكردند و پيشوايان قرائت به انتخاب و نقل قرائتى كه موافق با خط مصحف باشد ، روى مىآوردند . ابن مجاهد نقل مىكند كه كسايى گفت : كلمه ( الصراط ) در كلام عرب بيشتر با سين است ولى من آن را با صاد مىخوانم و تابع كتاب مىشوم چون در كتاب با صاد است .
منظور او از كتاب در اينجا خط مصحف است . كلمه ( سل ) در آيه
وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيها
( يوسف 12 / 82 ) هم با همزه و هم بودن همزه خوانده شده ولى يحيى بن زياد فراء ترجيح مىدهد كه همزه ترك شود و مىگويد : من اين را دوست ندارم چون اگر اين كلمه مهموز باشد با الف نوشته مىشود ، همانگونه كه در
فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقاً
( طه 20 / 77 ) و
وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا
( يس 36 / 13 ) با الف نوشته شده است . و ابو عبيد در وقف بر : « الظنونا - الرسولا - السبيلا » گفته است : « نظر من اين است كه بر اين حروف سهگانه وقف شود و روى الف سكوت گردد تا با خط مصحف مطابق باشد و از قواعد عربى و لهجهاى از لهجه آنها بيرون نباشد . » و دانشمندان اين مطلب را بسيار تكرار كردهاند ، حتى مكى گفته است : توبه آنچه كه مطابق خط مصحف است مىنگرى و آن را بر ديگرى ترجيح مىدهى .
پس از آنكه علم نحو گسترش يافت و قاريان نيز آن را خواندند ، اين علم در دست آنها وسيلهاى شد كه در ميان قرائتهاى روايت شدهاى كه با خط موافق بود يكى را ترجيح بدهند . آنچه در كسايى غلبه داشت لهجهها و علتها و اعراب بود . او بر حمزه زيات قرائت كرده بود ، سپس براى خود قرائتى را كه از قرائت گذشتگان بيرون نبود انتخاب كرده بود .
ورش عثمان بن سعيد ( متوفى 197 ه ) قرائت را از نافع پيشواى اهل مدينه اخذ كرده و سپس