بود » « 1 » .
اين پديده معلوم گشت كه گاهى يك قارى از مجموعه قرائتهايى كه از اساتيد خود شنيده بود قرائتى را انتخاب مىكرد و پيشوايان قرائت در قرنهاى نخستين از مجموع آنچه كه از شيوخ خود روايت كرده بودند ، قرائتى را بر مىگزيدند . نافع بن ابى نعيم ( متوفى 169 ه ) پيشواى اهل مدينه مىگفت : بر هفتاد نفر از تابعين قرائت كردم و نگاه كردم هر چيزى كه دو نفر از آنها در آن اتفاق داشتند آن را گرفتم و چيزى كه فقط يك نفر گفته بود به عنوان قرائت شاذ آن را ترك كردم تا اينكه اين قرائت را از اين حروف جمع آورى كردم . »
و روايت مىكند كه نافع گفت : « از قرائت ابو جعفر هفتاد حرف را ترك كردم . » و ابو جعفر همان يزيد بن قعقاع يكى از بزرگان شيوخ نافع است .
اين پديده مثالهاى بسيارى دارد ، على بن حمزه كسايى بر حمزه قرائت كرد در حالى كه تقريبا در سيصد حرف با او اختلاف داشت ، زيرا كه او قرائتها را انتخاب مىكرد و قسمتى از قرائت حمزه را اخذ و قسمتى از آن را ترك كرد . ابن نديم مىگويد : كسايى از قاريان مدينة السلام ( بغداد ) بود . او نخست قرائت حمزه براى مردم مىخواند ، سپس براى خودش قرائتى را انتخاب نمود و در خلافت هارون بر مردم قرائت كرد . و ازهرى درباره او و انتخابهاى او در حروف قرآن به نيكى ياد كرده است . همچنين ابو عمرو بن علاء بر ابن كثير قرائت نمود ، در حالى كه در بسيارى از حروف با او مخالف بود ، زيرا او بر غير ابن كثير قرائت نمود ، در حالى كه در بسياريث از حروف با او مخالف بود ؛ زيرا او بر غير ابن كثير هم قرائت كرده بود و از قرائت او و ديگران قرائتى را انتخاب كرده بود . و بسيارى از علماى قرائات ، انتخابى در قرائت داشتند . مثلا ابو عبيد قرائتى را انتخاب كرده كه با علوم عربى و اثر موافق است ، و ابو حاتم سجستانى انتخابى دارد كه با قرائت مشهور هفتگانه جز در يك حرف مخالفت ندارد ، همچنين يحيى بن مبارك يزيدى انتخابى دارد كه آن با ابو عمرو در چند حرف اختلاف دارد . و انتخابهاى قراء بيشتر از آن است كه در اينجا شمرده شود و حتى بعضى از قراء دو انتخاب يا بيشتر داشتند .
ابو عمرو دانى مىگويد : اينكه قرآن به بعضى از صحابه مانند ابىّ و عبد اللّه و زيد و جز آنها نسبت داده مىشود از اين جهت است كه آنها بيشتر از ديگران به ضبط و قرائت و ياد دادن
هامش
( 1 ) غاية النهايه ، ج 1 ، ص 426 .